NGƯỜI VIỄN ĐÔNG

Nơi chia sẻ và lưu giữ các bài viết của Nam Nguyen

NHỮNG NGA KIỀU THẦM LẶNG (P.2.3)

 hay HỌ ĐÃ THAY ĐỔI CHÚNG TA NHƯ THẾ NÀO?

May 3, 2014 at 4:09am

Phần 2.3- CƠM ÁO GẠO MỲ

 

Như đã viết ở phần 2.1. mấy “tài năng trẻ” bắt đầu triển khai sản xuất mỳ ăn liền nội địa chứ không chỉ nhập khẩu, thế là mấy chú Việt Nam nhỏ thó, đi xe Mercedes 600 hoặc Gelandewagen có lái xe riêng (cũng như mấy bạn làm “hải quan”, image quan trọng lắm!) tìm địa điểm sản xuất.



 

(Ảnh: sản phẩm của "Bếp không biên giới" KBG)


Vượng về Kharcov làm ngay 2 việc quan trọng một lúc: lập tập đoàn Technocom và sản xuất mỳ ăn liền Mivina. Có đội ngũ thành thạo tiếng Nga, có kinh nghiệm tổ chức thời “Đôm 5 mới” của bác Ngọ và quyết tâm rất cao, Vượng cùng các đồng sự trở thành nhân tố lãnh đạo cho cộng đồng chưa đến 10000 người Việt ở đây, mau chóng mở được ốp (ký túc xá cho người Việt-sau này thành làng người Việt) , trung tâm thương mại Barabashova...nôm na là một “chợ Vòm” thu nhỏ, với giá thuê “công” nhiều khi còn cao hơn tại chợ Vòm Moscow. Về phong cách quản lý “hội đồng hương” của Vượng, Lam có rất nhiều điều tiếng, ACE có thể tự tìm hiểu, stt này viết về khía cạnh khác, chỉ biết Vượng, Lam giàu lên cực nhanh qua việc dịch vụ toàn tập cho cả cộng đồng người Việt ở Kharcov, đến mức cực đoan, nhiều người ví cộng đồng người Việt ở đây đang sống trong “trại tập trung”-tuy nhiên bài viết bày không đi sâu vào đời sống “bà con đi chợ”-đó là chủ đề khác! Còn Mivina-mác mỳ ăn liền của Technocom tung ra được thị trường Ukraina-dù sao mức sống cũng thấp hơn Nga-đón nhận rất khả quan, đến mức vài năm sau đã thành thói quen, khi nói chuyện về mỳ ăn liền, dân U thường dùng luôn từ Mivina (chẳng khác gì dân miề Nam ta gọi đi xe máy là “chạy Hông-đa”!). Đến những năm cuối 99-2000 thì Vượng và đội ngũ đã giàu lắm rồi! Có chuyện nhỏ nói lên mức độ “chịu chơi” của các anh “nhà giàu mới nổi”: hồi đó các dịp 30/4 và 2/9 bên Nga thường mời đoàn “ca múa nhạc kịch” sang Moscow biểu diễn phục vụ bà con, rồi thường cũng đi sang Kharkov biểu diễn một thể, để đỡ mất công từ nhà xa xôi sang tân trời Tây (chi phí sang U và biểu diễn Kharcov tất nhiên do Technocom tài trợ). Có một em MC xinh đẹp lọt vào mắt một anh trong ban lãnh đạo Technocom, thế là anh cử trợ lý dẫn người đẹp và các bạn gái trong đoàn đi shopping. Thấy cửa hàng quần áo, giày dép đẹp nhưng đắt quá, mấy em Việt Nam sang rón rén mỗi người nhặt một thứ rẻ nhất thôi. Đến khi ra quầy thanh toán, anh trợ lý dành quyền trả hết cho mấy chị em, nào ngờ về vẫn bị sếp” mắng là mua bán gì mà ít thế?! Thế là ngày hôm sau anh trợ lý lại phải dẫn các người đẹp, có thêm mấy anh nghệ sỹ tò mò đi theo, tới một cửa hàng “xịn” hơn. Đã được cảnh báo rồi, nhưng anh chị em vẫn hồi hộp, chỉ dám mua một, hai món đồ, còn em MC kia đã mạnh dạn hơn hẳn rồi, vơ một mớ. Đến khi anh trợ lý dành thanh toán tất, rồi nhìn tổng số tiền của cả đoàn trên hóa đơn mới thở phào, lần này về chắc đỡ bị mắng oan...


Bên Nga Masan bán hàng thông qua 2 mác mỳ, đó là “Alexanđr & Sophia” (tên 2 đứa con của Trịnh Thanh Huy) và “Mivimex” (của Hồ Hùng Anh). Hàng sản xuất từ cái xưởng ban đầu như đã viết ở phần trên tất nhiên không đủ cho cả 2 Cty bán, nên phải nhập rất nhiều hàng gia công tại Việt Nam, và đồng thời Masan kiếm thêm được đất, cũng tại Ryazan, để xây nhà máy mỳ ăn liền. Thấy Masan làm thế và Vỹ, Dũng đã bỏ nghề “đánh quả” hàng điện tử, tuy rất trúng nhưng dù sao cũng là buôn lậu, lại theo lời bàn của ông bạn Vượng, Vỹ và Dũng rủ thêm Hùng (cùng học một trường), Hoàng lập nên công ty “Rollton” với logo là con sư tử và chữ cái đầu của mấy sáng lập viên. Cái tên này được chọn bởi lẽ nó nghe “kêu kêu” trong nhiều ngôn ngữ, và có vẻ “sang” hơn 3 cái tên mỳ kể trên, và nó dính luôn vào tên của cả mấy sáng lập viên này! Đông hơn, tiềm lực kinh tế mạnh hơn, lại đi sau nên rút được nhiều kinh nghiệm, Rollton quyết tâm “lấn sân” của 2 mác mỳ của Masan kia! Rollton cũng kiếm đất tại một thành phố cách Moscow hơn trăm km, mở một nhà máy công suất lớn, hiện đại hơn của Masan. “Thấy người ta mót khoai cũng vác mai đi đào”...K.”răng đen” rủ bằng được Th.”ỏn” lắm tiền (cũng cựu sinh viên Mỏ-địa chất Moscow) lập mác hàng “King Lion” và tiến tới làm nhà máy tại Tula, cũng quanh Moscow thôi. Và thế là 4 công ty tranh nhau thị trường mỳ ăn liền tưởng rất lớn hóa ra cũng rất hạn hẹp với 140 triệu dân...

 

Mấy trăn ngàn người Việt ở Nga cũng như bao nhiêu doanh nghiệp ở nhà luôn đau đầu để nghĩ xem “đánh gì sang Nga, đánh gì về VN”. Đã qua lâu rồi thời đồng hồ, áo gió sang Nga hay đóng thùng hàng, mang sắt thép, sắt vụn về ...làm nho nhỏ mà hiệu quả thì có thể “đánh” đồ ăn cho người Việt sang Nga, “đánh” rượu, kẹo...mỗi dịp Tết, nhưng làm ăn lớn thì khó thật! (Vâng, ACE nào chỉ cần nghĩ ra một ngành hàng mới, và “đánh” thành công thì chắc chắn trở thành triệu phú trong năm đầu tiên, từ những năm sau thì sẽ bị cạnh tranh chí mạng của vài trăm nghìn “Nga kiều” còn lại!). Thế nên hàng sang Nga thời trước sau năm 2000 chỉ có: mỳ, gạo (nhiều), dưa chuột bao tử, dứa hộp, cà chua hộp, xì dầu, tương ớt, đậu phộng, hạt điều...thỉnh thoảng cao su, còn mang về còn ít hơn, chủ yếu asbet và sắt thép không nhiều, phụ tùng Kamaz...

 

Cách làm ăn của Masan rất hay, nhiều cái được Quang “phơ” vẽ ra sơ đồ rất đáng học tập! Quang muốn tham gia vào cả chuỗi cung ứng nên ngoài việc sản xuất mỳ bên Nga, Masan ở nhà cũng tham gia vào sản xuất cả mỳ, cả các mặt hàng nói trên (lúc đầu nhắm thị trường Nga, sau mới quyết định “cạnh tranh” trên sân nhà!). Ngoài việc 2 thành viên Masan bên Nga vẫn vô tư cạnh tranh bán hàng lẫn nhau, họ cũng thoải mái mua hàng của các nhà sản xuất khác, tất nhiên nếu điều kiện tương đương thì phải kết hợp ủng hộ các doanh nghiệp sản xuất có vốn Masan. Masan hoạt động như một xã hội thu nhỏ, có rất nhiều công ty con, có văn phòng đại diện riêng ở Nga, thậm chí có “ngân hàng Masan”, “tiền Masan”...và cách xử lý thanh toán chỉ người trong Masan mới nắm rõ. Ở nhà Quang tận dụng được đội ngũ anh chị em học Liên Xô về, khá đông người làm tại Masan và phát huy hiệu quả kiến thức học được, ví dụ trong các sản phẩm xì dầu, nước tương, nước mắm của Masan có dấu ấn khá rõ của chị L.T.Nga- tốt nghiệp Hóa thực phẩm Matxcơva! Sau này sản phẩm Chin-su được thiết kế mẫu mã khác lạ hẳn, chất lượng nhiều cải tiến, thành công lớn ngay tại Nga, và cho Masan cú hích để phát triển thị trường nội! Bước đi nữa rất mạnh dạn là Masan thuê (và mua một phần) cảng riêng ở Viễn Đông, mở chi nhánh ở đó và ở Sant-Peterburg, và thuê tàu chạy định kỳ chở container giữa cảng Sài Gòn-Hải Phòng (hoặc Cái Lân sau này)-Vlađivostok và Hải Phòng-HCM-Sant Peterburg để chở không những hàng của Masan, mà còn chở thuê (và làm thủ tục hải quan+chuyên chở nội địa đến tận nơi) cho rất nhiều khách hàng Nga và Việt Nam, cho cả các đối thủ trong kinh doanh của mình nữa! Vị thế này của Masan (thông qua Mivimex của Hồ Hùng Anh) trước và sau này không Cty nào có được! Tuy vậy thì trường trong nước vẫn là ẩn số với Quang, cố gắng lập chuỗi cửa hàng tiện ích “Masan Mart” thất bại!



 

(Ảnh: Chin-Su sản phẩm đặc biệt thành công sau này của Masan)



Rollton được thành lập theo lời khuyên của ông “bạn nghèo” Vượng, và hai bên có thỏa thuận rất rõ ràng “nước sông không phạm nước giếng”, là Dũng-Vỹ chỉ bán mỳ bên Nga, Vượng chỉ bán mỳ bên Ukraina! Tất cả các Cty “mỳ” kể trên đều bán những mặt hàng từ Việt Nam sang, thường được đặt hàng theo mẫu mã mình chọn, công ty được lập nên theo mô hình công ty chuẩn của Nga, có cả luật sư, bộ phận an ninh, bộ phận nghiên cứu nhu cầu khách hàng, hệ thống IT riêng...Rollton và King Lion cũng mở văn phòng tại cảng Vlađivostok để quản lý dòng hàng hóa sang Nga, bởi nước Nga quá rộng nên mình Moscow sẽ không kịp xử lý (riêng việc giờ giấc chênh lệch 7 tiếng đã là một trở ngại lớn rồi). Trong các công ty này, người Việt chỉ được giao công việc đòi hỏi độ tin cậy cao (quản lý dòng tiền, đặt hàng với Việt Nam...) còn đa phần nhân viên Nga là lựa chọn được ưu tiên! Trong các công ty trên thì Rollton lớn nhất và có định hướng phát triển “làm trắng” tối đa, tức là mọi chuyện thật công khai, hợp pháp...định hướng rất nhìn xa của Vỹ-hay được gọi là Mr “Viko”. Vì có tiềm lực kinh tế mạnh nhất nên Rollton khai thác thêm sản phẩm dầu cọ từ Malaysia rất có lãi! Huy “A&S” lại thiên về đánh cao su sang Nga, tuy lãi nhiều nhưng các nhà máy lốp trả tiền chậm lắm. Hùng Anh thì khai thác tối đa mảng dịch vụ vận tải và hải quan “trắng” cho khách. Cái giỏi của “lớp trẻ” này ở chỗ họ đều hiểu giá trị của công ty nằm ở giá trị của thương hiệu riêng, chứ không hẳn ở giá trị nhà máy hay thậm chí bán được bao nhiêu thùng mỳ-cái này nghe thì đơn giản, sinh viên năm thứ nhất nào về quản trị kinh doanh cũng có thể nói vanh vách được- nhưng áp dụng trên thực tế thì ở Nga cũng rất ít người Việt hiểu và làm được! Cộng đồng ta cũng cảm thấy tự hào khi vào giờ “vàng” của truyền hình Nga vốn đắt đỏ vô cùng lại xuất hiện quảng cáo Rollton!

 



(Ảnh: casino ở Moscow thời hoàng kim-nay đã cấm)


Bây giờ Putin cấm lâu rồi, nhưng thời casino tràn lan ở Nga thì cứ các buổi chiều cuối tuần, những casino nổi tiếng của phố “Arbat mới” lại ngóng xem các “người Việt Nam mới” hôm nay vào phòng VIP của casino nào! Thương thường tụ tập chỉ có mấy ông trẻ “vua mỳ”, thỉnh thoảng có thêm vài đại gia “hải quan” hay ông “chủ ốp” và các đàn em. Bỏ lại sau cánh cửa mọi lo toan, cạnh tranh đấu đá trên thương trường, bỏ qua kèn cựa vì vị trí tại ngân hàng ở Việt Nam, họ thi đấu với nhà cái để xả stress và thỏa trí đam mê. Họ chơi rất “phũ”, thua thắng một vài trăm nghìn/người một tối với họ vẫn “trong tầm kiểm soát” và họ tính toán cũng nhanh lắm, nhất là về tiền và các con số, với trò chơi yêu thích là roulette mà dân chơi Việt hay gọi là “chiếc nón kỳ diệu”, casino thắng họ cũng còn vất vả! Ở Moscow cũng không nhiều người Việt biết, họ đã không chỉ một lần thắng Jackpot của casino ở đây, lần đáng nhớ nhất là thắng một chiếc trực thăng!

 

Nhờ có cạnh tranh giữa các đối thủ biết nhau khá rõ nên tuy giá mỳ không cao, nhưng mẫu mã của mỳ, xì dầu, tương ớt, dưa chuột ...thay đổi đến chóng mặt. Có sẵn đội ngũ bán hàng và lượng khách đầu mối, họ quay sang bán gạo Việt Nam. Phải hiểu gạo ta là gạo hạt dài, giống Thái, Nhật, Ấn Độ chứ không là gạo hạt tròn như Nga, Trung Quốc...nhưng vẫn có cạnh tranh không nhỏ giữa 2 loại (sau này Nga cấm gạo Trung Quốc mà gạo hạt tròn vẫn mang lậu được vào Nga khá nhiều!). Vì không có lợi thế vận tải nên nhanh chóng Rollton và King Lion từ bỏ mặt hàng gạo, chỉ còn Mivimex và Vinafood2 bán qua 1 công ty-đại diện tại Nga. Tưởng chừng có thể bắt tay thống lĩnh thị trường thì một “đối thủ” cạnh tranh xuất hiện...

 

Chi “Liêu” đang triển khai dự án “Rusalka”-“nàng tiên cá” này ngốn tiền dữ quá! Vẫn qua lại bên Nga, vốn tính liều, lại ngẫu nhiên quen Trí-GĐ công ty con của Vinafood2 tại Trà Vinh (đúng hơn Trí chủ động làm quen “soái” Chi trong lần đi công tác Nga với các lãnh đạo Vinafood2, cố tình bỏ qua đại diện của TCTy ở Moscow), lại có kinh nhgiệm “hải quan” nên Chi khoe có nhiều khách hàng “khủng”, bán gạo tốt lắm, kể cả các mối trong quân đội Nga...và thế là Trí nhanh chóng về nước “đánh” gạo sang cho Chi bán, tất nhiên là trả chậm! Thế là cuộc chiến gạo khốc liệt nổ ra, gạo Việt Nam cùng loại, đi sang Nga cùng tàu do Masan thuê, nhưng Chi bao giờ cũng bán giá thấp hơn cả vài chục $/tấn! Tất nhiên Chi muốn bán thật nhanh, lấy tiền ấy quay vòng, về đắp vào “Nàng tiên cá”, nhưng Vinafood2 và Mivimex làm sao ngồi yên được, một mặt họ bắt buộc hạ giá bán, mặt khác họ “chiến đấu” với từng khách hàng lớn, giải thích rõ là “không có bữa trưa miễn phí đâu”! Tuy vậy vì Chi bán rẻ quá, nên cũng có những khách hàng tham, chấp nhận đặt cọc tiền cho Chi mua gạo sang bán, có những lúc Chi bán CIF ở Viễn Đông  bằng giá mua FOB tại cảng Việt Nam, có những lúc không có tiền nộp thuế hải quan, gạo của Chi vứt chỏng trơ ngoài trời tuyết, mốc xanh mốc đỏ...Cuối cùng Chi cũng “hết lực”, không còn mua được gạo nữa vì nợ tại Việt Nam, sau này Chi bị kiện bởi khách hàng Nga và chính Cty của Trí, nhưng lại vào tù vì nguyên nhân khác hẳn...tuy vậy Chi cũng làm cho Vinafood2 và Mivimex vài năm buôn gạo không có lãi!

 



Mỳ cũng không đơn giản hơn. Dũng-Vỹ “Rollton” cũng có những mâu thuẫn nội bộ, 2 con cọp khó ở cùng một rừng, huống chi ngoài “mỳ” ra 2 chàng còn cùng quan tâm mảng ngân hàng ở VN nữa, nên cuối cùng Dũng ra đi, xây nhà máy chế biến hạt nhựa khá to, tên Dũng “Bee” ra đời từ đấy. Sau 2003 TTCK ở nhà đã hoạt động nhịp nhàng rồi, các “đàn em” bên Nga thấy giật mình khi các “lão tướng” như bác Trương Gia Bình chỉ một sớm một chiều có cả ngàn tỷ! Từ thời đó và sau này rất nhiều bà con Việt ở Nga hay Nga về chơi “trứng” rất hăng, bởi họ rất thích kiểu buôn bán tự mình quyết đoán và “sáng gieo chiều gặt” như TTCK, tuy vậy họ cuối cùng thường là thua (cái này có dịp phải viết, phân tích kỹ về TTCK nhà ta...). Các “vua mỳ” nhảy vào chơi thử ngay, với bản tính thích phiêu lưu đỏ đen và đầu óc phân tích của “con buôn thứ thiệt” họ thường có lãi, tuy vậy sau thời gian rất ngắn họ nhận thấy chơi theo điều kiện của người khác, nhất là phụ thuộc vào người khác không phải là hay, chính họ phải đặt ra cuộc chơi cho người khác chơi theo! Và thế là một kế hoạch “thay đổi chiến trường” âm thầm được thực hiện, tất nhiên là ai làm theo kiểu người nấy! Việt Nam sắp sửa đón chờ sự trở về của “những người Việt Nam mới” từ Nga...

 

Vậy là Dũng bán nhà máy hạt nhựa, cùng Hùng Anh gộp “Mivimex” vào, và mấy đối tác nữa lập Cty “Bếp không biên giới”-KBG-cũng kinh doanh mỳ và các thực phẩm y như Rollton, cạnh tranh trực tiếp với Rollton và tạo điều kiện cho Hùng Anh thảnh thơi hơn để về nước. Ngay lập tức công ty bé King Lion (còn K, chứ Th “ỏn” đã thôi làm mỳ, bỏ ra làm dược phẩm) nhảy vào cuộc chiến bản quyền nhãn mác với KBG khắp toàn quốc, tình hình căng thẳng đến mức toàn anh em quen một thời bây giờ đi đâu cũng vệ sỹ Nga kè kè, mãi sau mới hòa giải được! Huy “Alexanđr Sophia” bán công ty, chia tay cô vợ Nga, trước khi về nước lập ra mô hình Viet Cafe ở một địa điểm tại Moscow. Tại vùng phía Nam của Nga, giáp Ukraina tự nhiên xuất hiện nhiều mỳ ăn liền Mivina của Technocom-Vỹ đổ cho Vượng đã phá thỏa thuận phân chia thị trường thời trước, nên sẽ triển khai “mỳ” ở hàng loạt nước Đông Âu còn Dũng “KBG” và đội hình mới âm thầm sang Kiev, Ukraina mở nhà máy mỳ! Lúc này anh em Vượng bắt đầu chuyển hướng về Việt Nam, tuy chưa về hẳn mà vẫn đi đi lại lại...Lúc này Vỹ đã rất chắc chân ở VIB, Dũng và Sơn “cá rán” đã là cổ đông lớn tại Techcombank, và bây giờ Hồ Hùng Anh với sự trợ giúp của Quang “phơ” và anh em sẽ tiến vào Techcombank, bằng cửa chính hay phụ thì đều phải “qua” được chị Nga “Đồng Mô”!

 

(còn nữa) 

 

Ý kiến không được cho phép