NGƯỜI VIỄN ĐÔNG

Nơi chia sẻ và lưu giữ các bài viết của Nam Nguyen

BÀI PHÚ CHỮ NHẤT



Trong bài viết “Một buổi chiều ở thuyền cụ già bến Ngự”

https://www.facebook.com/namhhn/posts/913781285350476 

 có đề cập đến bài “Phú chữ Nhất”, xin đăng cho những ai có quan tâm:


Bài “PHÚ CHỮ NHẤT” của cụ Tiểu Cao và các bản dịch ra tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Pháp


Phiên âm nguyên văn chữ Hán:


Nhất chi dĩ thậm, nhất tự bất khả gia

Nhất giả chi lai, nhất từ bất năng tán


Khuyết hữu :


Nhất hán sơn nhơn, nhất oa cư sĩ

Nhất hương lô, nhất thư kỳ

Nhất mai thê, nhất hạc tử

Thời nga thi vận nhất khí a thành

Thời lộng cầm thanh, nhất đàn thập chỉ

Thời phùng kỳ thủ, nhất trước bất thu

Thời dẫn hồ trường, nhất ẩm triếp túy

Nhất canh nhất mục, giai ngả hữu bằng

Nhất tiều nhất ngư giai ngô đồng chí

Nhất thôi nhất lạp, thương đài bạch thạch chi trung

Nhất vịnh nhất trường, tu trúc mậu lâm chi địa

Chỉnh đốn càng khôn chi thủ, nhất hác nhất khâu

Tài bồi tạo hóa chi công nhất ba nhất thủy

Nhất xang xuân dục, nhất liêm minh nguyệt thanh phong

Nhất phiên nhàn tâm, nhất bức kỳ sơn tú thủy

Vô nhất nghệ chi bất tinh, khỉ nhất kinh chi khả nghị

Nhất bút phán xuân thu, nhất ngôn cai phú tỷ

Nhất hoạch tiên thiên chi dịch áo tận hy văn

Nhất trung truyền đạo chi thơ học qui diêu tỷ

Tịch quan thiên đạo nhất âm nhất dương

Tế sát huyền cơ nhất thái nhất bỉ

Ta ta, thời viển nhất nguyên, vị phùng nhất trị

Nhất trường oanh liệt, xuất nô nhập chủ chi nhơn

Nhất cuộc dinh du, bại liệt thắng ưu chi lý

Nhất đạo thử ly mạch tiệm, không thán đô nhơn

Nhất phương lan tứ cúc phương quyện hoài bỉ mỉ

Nhất quị vị phúc ngu công xa vọng tử tôn

Nhất thược tự đa Hà bá mạn khoa khê chỉ

Hòa bình thâm xứ khán lai nhất sát thần quân

Minh hội đa thời vị kiến nhất chân chủ tể

Càn khôn vô hữu khiết khuyết xứ, bỉ nhất thời hà hựu thử nhất thời

Thời thế vị tạo anh hùng gia, nhất thế nhơn chỉ liểu nhất thế sự

Thán tương khuynh chi đại hạ, nhất mộc nan chi

Hoài vị tán chi tư văn nhất tiền bất trị


Thử sở dĩ :


Nhất tôn khuynh bắc hải, hiệu Khổng văn Cử chi phong lưu

Nhất mộng tỉnh Nam-kha, lậu Thuần vu Phần chi phú quí


Dã hỉ


Bản dịch ra Việt văn, của chính tác giả:


Có người mé núi nương mình

Gọi là cư sĩ nằm quanh ổ gà

Lò hương ghế sách lân la

Mai là vợ yếu hạc là con thơ

Khi vui há miệng ngâm thơ

Khi đàn mười ngón khi cờ một tay

Rượu đâu uống đến thì say

Cầm kỳ thi tửu ngày ngày phong lưu

Người đánh cá kẻ chăng trâu

Người cày người cuốc là bầu bạn ta

Khi gió táp khi mưa sa 

N��n chen đá trắng tơi cà rêu xanh

Nơi cúc tốt chốn tre xanh

Túi thơ bầu rượu một mình thảnh thơi

Càn khôn sắp đặt một tay

Kìa gò nọ suối vần xây một vùng

Kìa cụm cỏ nọ cành bông

Ðỡ đầu tạo hóa ra công tài bồi

Xuân đâu chất chứa cho người

Một rèm trăng tỏ thảnh thơi tấm lòng

Người nhàn cảnh cũng vui cùng

Bức tranh sơn thủy lạ lùng tốt thay

Bao nhiêu nghề mọn đã hay

Nói về kinh học cũng tay đồ già

Xuân thu một bút phán ra

Một lời thi học gồm ba trăm bài

Ðồ thơ một nét trước trời

Tinh thần thấu hết mấy lời hy văn

Chữ trung là đạo thánh quân

Nghiêu truyền Thuấn thọ mười phân rõ ràng

Ðạo trời vảng phúc lẽ thường

Nhất âm rồi lại nhất dương tuần hoàn

Cớ sao bỉ thái lạ thường

Bỉ nhiều thái ít không lường cơ vi

Nhất nguyên là chữ chi chi

Ôi trăm năm có mấy kỳ hạ thanh

Vẫy vùng một lớp đua tranh

Ra là tôi tớ vào dành chủ ông

Hơn thua chưa chắc giữa vòng

Hơn trong thứ liệt thua trong ưu bình

Chạnh niềm nhớ cảnh thần kinh

Ngô cao nghi ngút lúa xanh rờm rà

Chạnh niềm nhớ cảnh phương xa

Nào là lan tú nào là cúc phương

Cười ai một trạc chưa bằng

Mà mong con cháu nối đường ngày sau

Cười ai một gáo khoe giàu

Nghĩ mình dinh mãn kho bàu sá chi

Hoà bình cuộc mở mấy khi

Bất thị sát giả nhất chi mấy người

Hội minh minh hội đời đời

Nào người chân chúa trong trời sinh ra

Càn khôn nào thiếu đâu nào

Xưa sao một thuở nay sao một thời

Giang sơn chưa đúc ra người

Người một đời việc một đời mà thôi

Gió mưa mưa gió hoài hoài

Nhà xiêu một cột chống nài sao xong

Làng văn giá đáng nửa đồng

Còn mong ôm lấy toán hồng nổi sao

Vậy nên một chén tiêu dao

Chẳng phong lưu cũng phong lưu kẻo mà

Hỏi ai một giấc Nam kha

Say trường phú quí ai đà tỉnh chưa.


Bản dịch ra Việt văn, của con trai thứ hai là Nguyễn Hy Thích:

Nay có:

Một mé sơn lâm,

Một nhà dật khách.

Một lò hương, một án sách.

Một vợ mai, một con hạc.

Khi vui ngâm vịnh, miệng đọc một hơi,

Khi hứng xướng hoà, tay đàn một phách.

Khi cờ một cuộc, gặp đánh quên thua,

Khi rượu một bầu, đã say còn xách.

Một canh một mục, bầu bạn ta chơi,

Một tiều một ngư, tính tình ta thích.

Thong thả một câu một chén, trong nơi rừng rậm tre dày,

Tênh tang một nón một tơi, giữa chốn rêu xanh đá bạc.

Chăm việc tài bồi tạo hoá, một cụm một cây,

Ra tay chỉnh đốn càn khôn, một gò một hác.

Một bầu xuân ấm, một rèm gió mát trăng thanh,

Một tấm lòng nhàn, một bức non xanh nước biếc.

Một nghề đã tinh,

Một kinh làu hết.

Phú tỷ tóm một lời,

Xuân thu phê một nét.

Một chữ trung truyền đạo, niệm thấu kinh Thư,

Một nét gạch trước trời, nghĩa tinh sách Dịch.

Một thái một bỉ, máy nhiệm khôn dò,

Một âm một dương, đạo trời thẩm xét.

 Ôi ôi!

 Một nguyên đã xa,

 Một trị khó quyết.

Một trường oanh liệt, cũng người ra tớ vào thầy,

Một cuộc tranh đua, cái lý mạnh hơn yếu thiệt.

Một mạch lúa um ngô tốt, chạnh nhớ cảnh xưa,

Một phương lan tốt cúc thơm, ngùi trông người triết.

Một trạc chưa đổ, Ngu công còn đợi cháu con, 

Một gáo tưởng đầy, Hà Bá cũng khoe khe thác.

Hoà bình mong mãi, thử xem một vị cầm cân,

Minh hội sắp hoài, chưa thấy một ai chủ tịch.

Càn khôn không nơi sứt mẻ chứ, đó một thủa sao đây cũng một thời,

Thời thế chưa tạo anh hùng chăng, sống một đời chỉ làm song một việc.

Còn trơ một cột, than thay nhà lớn toan xiêu,

Chẳng đáng một đồng, ôm lấy văn xưa còn tiếc.

 Vậy cho nên:

Một bầu nghiêng Bắc Hải, phong lưu ta cũng gọi là,

Một giấc tỉnh Nam Kha, phú quý ai chăng có biết.


Bản dịch ra tiếng Pháp, của con trai là Nguyễn Hy Hiền: 

LA BALLADE DU MOT “UN” (UNE)


Au penchant d’une colline boisée

Vivait autrefois un sage esthète

Avec, dans une humble maison

Une simple chauffferette,

Quelques bouquins dans une bibliothèque

Un enfant maigrichon,

Une femme maigrelette…

Dans ses bóns moments il pouvai déclamer

Un long poème tout d’ une traite,

En bonne conpagnie il repassait

Sur une guitare, quelque musique bien faite.

Avec de bons amis, it jouait volontiers

Aux échecs, sans penser aux défaites

Invité à boire, il se soulait

Comme un bon vivant qu’il était,

Pour ne pas être de reste…

Un laboureur, un pâtre,

Étaient de ses amis

Un bucheron, un pêcheur,

Etaient de ses intimes aussi…

Avec une ligne à pêche, un gobelet,

Il se promenait tranquille

Dans une dense forêt de bambous…

Dans les jours pluvieux, on pouvait le voir

Avec un chapeau et un manteau de latanier

Parmi les pierres mousseues se faufiler…

Aidant le Créateur, il s’occupait

D’une tonnelle, d’une branche d’arbre

Réarrangeant la Nature, il décorait

Un tertre, un ruisselet.

Près d’un écran de bambou, il aimait

Jouir d’un frais clair de lune,

Ou admirer, d’un coeur tranquille,

Le spectache d’une montagne bleue

Se mirant dans un lac bleuâtre…

Si aux petits arts il était adroit,

Dans les belles – lettres il passait maitre…

Le “Livre des poésies”,

En un seul mot il résumait,

Le “Livre du Printemps et de l’Automne”

Par un trait de pinceau it l’expliquait…

Par un seul geste décrit jusqu’ au ciel bleu

Il faisait comprendre le “Livre des Changements”,

Pả un seul mot “loyauté” il captait

L’essence du “Livre des Poésies”…

Plus d’une fois il s’exclamait

Une progression, puis une régression,

Qui peut donc sonder la Machine Mystique…

Un Yin, et puis un Yang,

Qui donc peut résoudre du Créateur les Engimes

Hélas, hélas!

Un commencement est bien loin dans le temps,

Comment l’Ordre pouvait se maintenir?

Dans la Foire aux Honneurs,

On peut bien comme un esclave en sortir

Quand on y entrait comme un maitre!

Dans une joute, la raison

Reste toujours du côté du plus fort!

Des fois, le spectacle de champs florissants

De riz, ou de mais lui remémorait

Son  ancienne vie citadine,

Ou de belles orchidées, des chrysanthèmes parfumés,

Lui ramenaient en pensée un sage prince bien-aimé,

Et il ne pouvait s’empêcher de se moquer;

De ces fous de Ngu Công qui espéraient

Qu’avec une pelletée de terre

On pouvait construire une montagne

En attendant que leurs descendants

Pouvaient leur oeuvre terminer

Ou de ces vantards de Hà Bá qui penssaient

Rien qu’avec un gobelet d’eau – leurs étangs et ruisselets –

Etre plus riches que le Roi des Océans!

Ah! Les peuples espèrent voir venir la Paix

Mais, pas un Grand Justicier en vue!

Les bonnes sociétés se succèdent

Mais toujours pas un vrai Chef à suivre!

Le Créateur est toujours égal à lui – même, n’est – ce – pas?

Les périodes passées étaient – elles meilleures que la présente?

Ou bien, les temps ne créaient pas les héros,

Et une vie n’est suffisante

Qu’à une seule grande oeuvre?

Hélas! Une seule colonne résiste

Et la Grande Maison va s’effondrer!

Et sur le Marché’ des lettres,

Les oeuvres ne valent pas plus d’une sapèque,

Et il y a encore des gens qui le regrettent!

C’est pourquoi:

Avec une gourde d’alcool capable de faire vaciller la Mer du Nord

Je peux m’appeler un homme du monde raffiné’

Quant à vous, rêveurs du rêve de Nam Kha,

Vous ne vous êtes donc pas encore réveillés?

 Tiểu Cao

        (Traduit par N.H.H)


THE WORD “ONE” BALLAD

In one hill – forest lived

Not along ago one sage – hermit,

With, in one humble hut,

One scented stove,

One rustic bookshelf

One apricot – skinny wife,

One flamingo – thin kid

In good moods he would

One poem declaim at one breath

Among companions he could

Play one entire serenade

With faithful partners, at chess

He would play one whole day

Forgetting even his defeats

At one drinking party he could

Easily indulge himeself in drunkenness…

One ploughman, one herdsman,

Were his good friends;

One woodcutter, one fisherman,

Are also to him close indeed…

With one fishing rod, one goblet

He would tranquilly wander

In the dense bambo –  forest

Or on one rainy day he would be seen

With his palm hat and palm raincoat

Roaming among one mossy blue and white stone mess…

Helping the Creator, he cared for

One grove, one shrub,

Rearranging Nature, he adorned

One hillock, one streamlet

Beside one fresh bamboo blind he liked

To enjoy one clear moonlight

Or admire with sheer tranquil heart the sight

Of one blue mountain

Mirrored by one bluish lake.

If in petty crafts he was clever,

In belles – lettres he was past master

The Book of Poetry

He summed up in one word

The Book of Spring and Autumn

He explained by one pen stroke

By one gesture drawn up to Heaven

He made understood the “Book of Changes”

By one word “Loyalty” he caught

The essence of the Book of Poetry.

Often he exclaimed

One progression, and then one regression!

Who can probe into the Mystic Machine

One Yin, and then one Yang

Who can discern the Creator’s enigmas

Alas! Alas!

The beginning is far away in time,

How can Order be maintained!

In the Glory Fair

One can exit as one slave

While one entered as one master!

In one competition joust

Truth is on the side of the strongest!

Sometimes, flourishing fields of rice or maize

Made him remember his ancient city life

Or beautiful orchids, perfumed chrysanthemums

Made him miss one beloved sage ruler

Only to make him laugh at

Those silly Ngu Cong who hoped

That with one shovel of earth

One could build one mountain,

Waiting for their progenies their work to terminate!

Or those vainglorious Ha Ba, who thought

That with their scoops of water – their ponds and rivulets – 

They were richer than the king of the Ocean!

Ah! Peoples are longing for Peace 

But no Great Justiciary was in sight!

Goodwill societies were successively created

But not one true Chief to follow!

Thr Creator is always equal to himself, is it not so?

Past periods, were they better than present ones?

Or times did not create heroes?

One lifetime is now sufficient

To only one great task!

Only one column remains, alas

The Great House will collapse

And in the literary market

Works are not worth one penny

And still there are people who regret!

It is why

With one gourd capable of making the North Sea tilt

I can call myself one refined, smart fellow…

As to you dreamers of the Nam Kha dream

Are you not yet awakened until now!

                                               Tieu Cao

                                     (Translated by N.H.H)

Ý kiến không được cho phép