NGƯỜI VIỄN ĐÔNG

Nơi chia sẻ và lưu giữ các bài viết của Nam Nguyen

BỨC TRANH VŨNG ÁNG

BỨC TRANH VŨNG ÁNG

Cũng như khá đông người có cùng quan tâm, tôi theo dõi các nguồn thông tin đại chúng, nhất là các tuyên bố, thông cáo của các cơ quan hữu quan về việc “cá chết miền Trung” rất sát sao. Thấy được chính phủ, thủ tướng quan tâm và giao nhiệm vụ khá rạch ròi nên dường như các chuyên gia, các nhà khoa học nước ngoài, các viện sỹ ta, các bộ ngành làm việc rất chuyên cần, chắc cũng có khá nhiều phát hiện tốt trong thời gian kiểm tra Vũng Áng vừa rồi, tuy nhiên tất cả đều dưới dạng “lưu hành nội bộ” hay sao ấy, còn “giang hồ” thì bảo là cứ như “buôn bạc giả”, hầu hết các kết luận đưa ra dè sẻn và có lẽ chỉ vài người được chỉ định mới có quyền nêu lên ý kiến, đánh giá.... Có vẻ mọi báo cáo đang trong tay các bộ trưởng, và việc đưa thông tin ra ngoài lại một lần nữa được cân nhắc kỹ. Do vậy thật khó cho công dân bình thường như tôi, dù có nghe đài báo nói gì đấy về kết luận thanh kiểm tra, nhưng tóm lại thì chả hiểu tí gì, mỗi việc cá chết vì sao, nhiều không cũng chả ai trả lời cho rõ...

Hơi sốt ruột vì thời gian cứ thế trôi đi, nên tôi đã nhờ “chiến binh” - sau khi anh đã đến tận nơi HT, QB kết hợp các kết quả phân tích vệ tinh của mình với thực tế tình trạng biển những ngày này, kết hợp với các thông tin công khai có trên các phương tiện truyền thông về hoạt động của các cơ sở trong KCN Vũng Áng và dựa vào suy luận logic - đã tự đưa ra một bức tranh toàn cảnh về tai họa “cá miền Trung 2016” như sau (tất nhiên là ý kiến chủ quan của vài người, nhiều điểm vẫn phải chờ kết quả phân tích khoa học sẽ được công bố công khai) - các bác xem có hợp lý và cần chỉnh sửa gì không, cái này rất đáng lưu ý để so sánh với kết quả điều tra nếu đến lúc nào đó nó sẽ được công bố! Không phải là không có các số liệu, nhưng tôi muốn diễn tả thật giản đơn sao cho tôi hiểu được, thì ai ai cũng dễ hiểu, còn khi nào có kết luận điều tra mà ngược lại so với “bức tranh” này thì lúc đó mới là lúc các con số lên tiếng:

- Cái vũng Vũng Áng ấy không quá lớn, và môi trường của nó đã bị hủy hoại dần dần rồi! Biết bao công trình xây dựng trên bờ, khá nhiều đơn vị có xả thải ra đó, trong số ấy “khủng” nhất hiện nay là Nhà máy nhiệt điện Vũng Áng, con đỡ đầu của tỉnh! (4 triệu m3 “nước làm mát” - tức là nước ấm hơn nước biển nhiều - đổ ra biển/ngày) - công nghệ thì tệ hơn của Nhà máy nhiệt điện FHS. Nó gây phú dưỡng tảo, tảo nở hoa làm nước hết oxy dẫn đến cá chết - nhưng đó chỉ ở diện tích hẹp thôi, không thể có sức lan tỏa xa đến các vùng biển khác. Tức là ai cũng xả thải ra môi trường trong hạn mức cho phép (cứ hy vọng họ thực hiện thật thà như thế đi!) nhưng nhiều đơn vị được cho phép cùng xả sẽ dẫn đến cái chết bắt buộc của vùng biển này, chưa kể phải xem có ai lobby để hạ tiêu chuẩn xả thải cho các hạng mục như thế này hay không - đã có nhiều bài phân tích về định mức môi trường của Việt Nam...

- Việc cá chết hàng loạt là việc không thể xảy ra trước đó (chứ nếu không đã bị phát hiện từ lâu!) nên nó phải có nguyên nhân là một hành động bất thường nào đó - ở đây chính là việc xả thải chất xúc đường ống của FHS đêm ngày 5/4! Tuy rằng trước đó họ đã xả thải, súc rửa cả tháng trời nhưng đêm hôm đó chắc chắn trong hành động xả thải của họ có gì sai sót, nên mới ngẫu nhiên gây nên thảm họa cá chết hàng loạt trên diện rộng. Cái này họ không thể chối bỏ được theo kết quả phân tích ảnh vệ tinh và việc giải thích tiếp các sự việc diễn ra sau đêm đó. Còn tôi dùng từ “ngẫu nhiên” vì không phải chất thải của họ trực tiếp gây ra cái chết của cá, mà là kết hợp của nhiều yếu tố nữa- “thiên bất dung gian” là như vậy!
Nước thải phenol (của nhà máy cốc FHS) gặp chất thải súc rửa đường ống dẫn đến kết tủa – cá chết. Rồi phốt-pho trong nước súc rửa làm phú dưỡng tảo nữa...
(FHS có pha loãng chất lỏng đầu ra nhưng vẫn cho ra biển được-bằng kiểu gì hy vọng đoàn kiểm tra làm rõ cho bà con?). Và đêm hôm nó FHS không quay vòng nước để xử lý dần chất súc rửa mà cứ thế súc rửa xong đổ luôn ra biển - cái này dễ tìm ra nhất vì sẽ phải có trong hồ sơ và có định mức tiêu hao hóa chất, không thể giấu diếm được! Có thể có cả cyanua nhưng cái này chưa thấy thể hiện rõ rệt, cũng như kim loại nặng bây giờ có thể khẳng định là không có!)
Ngày hôm đó run rủi làm sao nhiệt độ của nước tự nhiên tăng lên 4-5 độ C (nếu là do tác động của phản ứng hóa học thì kinh khủng quá!) - điều này làm sự hòa tan ô xy kém hẳn, chưa kể nước biển phía tầng trên hầu như đứng yên, còn dưới tầng nước ngầm thì lại chảy từ nam ra bắc và xoáy ngầm rất rộng -thế nên cá mới chết như vậy và mới lộ ra nguyên do!

- Phát hiện được khí đáy biển có chứa NH3, axetilen, sắt... Các cụ có nhớ cảnh báo của tôi đã đưa ra về mặt “tâm linh” là có chất khí độc phun từ đáy biển phun lên không? Chính là nó đấy, thậm chí phân tích ảnh vệ tinh có thể thấy được một khe dài và hẹp, đúng với vị trí san hô bị chết. Trên san hô phải có trầm tích hết... Vì thế các bên đang phải cho lặn biển tiếp, đang xem có phenol, sắt ... ko? Và cái này cũng thích hợp với hiện tượng các chết lan ra từ Vũng Áng đến Thừa Thiên Huế thôi, bởi vì khí cũng không lan xa quá được, còn nếu kết hợp với chất gì tạo thành dạng rắn thì có bị dòng biển ngầm đưa đến Thừa Thiên–Huế thì cũng có một gờ tự nhiên dưới đáy biển chặn lại!
Thời gian sau dễ thấy đa số cá chết vì hô hấp là chắc chắn (biểu hiện ở mang cá bị vỡ)! Chứ không phải vì qua đường tiêu hóa (chất độc vào bụng cá): nhiễm độc khí trong nước biển! Dù có khí độc phát ra từ đáy biển thì không có cảnh cá chết xếp lớp khin khít dưới đáy biển đâu, vì cá chết thì cũng thường nổi lên hay bị sóng đưa vào bờ.
FHS nhập về 300 tấn chất hóa học, mới dùng để súc rửa khoảng một phần ba, nhưng còn mua trong nước nhiều, và dùng để súc rửa gấp vài lần như thế nữa cơ - những chất gì, có thể gây hậu quả đến đâu không quá khó để tính ra. Nguyên nhân tảo hay “hồng triều” như lúc đầu dư luận bị lái vào thì đến nay chẳng còn bên nào nói đến nữa, trừ tay chuyên gia Nhật vớt vát bảo rằng nghiên cứu tìm nguyên nhân có khi mất 1 năm mới trả lời được...
Bây giờ hết tảo lại đến lượt có các vị giáo sư cao đạo ngồi nhà bóp trán nghĩ ra nguyên nhân là El Nino. Xin thưa là có thể trùng hợp về thời gian thôi, nhưng không “đánh bùn sang ao” được - vì El Nino phải làm san hô ở đáy biển thâm sì, đen kịt lại - cái này không hề có. Và “chiến binh” có profile nhiệt độ trên toàn lãnh hải, không thể kết luận ảnh hưởng của El Nino đến sự việc “cá chết” này!

-Có câu hỏi khá đơn giản, hình như chính phủ phân công cho Bộ Nông nghiệp và Bộ Y tế trả lời: tắm ở đâu được, đánh cá ở đâu an toàn - có thế thôi mà cũng chưa thấy câu trả lời hay hướng dẫn đâu cả! Vậy đây: hải sản đánh bắt ngoài xa từ 25 km là an toàn! (còn làm sao chứng nhận được và tránh mọi tiêu cực là nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước nhé!). Tắm ở đâu - hỏi Bộ Y tế đi, còn theo tôi đừng tắm ở đâu!

Phải nói là buồn khi nghe Trưởng đoàn thanh tra bảo: “Các nhà khoa học bảo không thể nóng vội...”. Tất nhiên chả ai muốn nóng vội, nhưng hơn tháng trời rồi mà cứ ngậm hột thị thế này dân biết suy nghĩ, làm ăn ra sao. Mà nói thẳng ra là có lệnh cấm các thành viên trong đoàn thanh tra cho ý kiến công khai, do đó cái câu nói “không thể nóng vội” là của ông, ông Thức nhé, các nhà khoa học có được "bảo" gì đâu! Lại buồn hơn khi nghe ông Đinh, Giám đốc Sở TN-MT Hà Tĩnh bảo việc triển khai trạm quan trắc tự động xả thải của Formosa là “chưa biết khi nào” mặc dù Thủ tướng ra lệnh “không viện lý do để chậm trễ” -
nhưng lần này tôi tin ông nói thực lòng, vì quả là các ông không biết cách làm, và chắc cũng chưa bao giờ nghĩ tới, cả bây giờ lẫn lúc các ông thông qua dự án! Mà không nghĩ tới, không dự định làm thì tất nhiên làm gì có kinh phí ở đâu ra! (Đâm ra tôi nghi ngại lẫn cả việc Hà Nội triển khai một lúc 80 trạm quan trắc, trong khi “Với kinh phí và máy móc thiết bị như hiện nay, việc quan trắc bụi thủy ngân trong không khí ở Hà Nội là không thực hiện được. Do đó không có cơ sở kết luận có bụi thủy ngân trong không khí ở Hà Nội” - ông Nguyễn Trọng Đông, Giám đốc Sở nói ngang phè phè!? - ai có va chạm với xử lý môi trường đều biết đo số liệu của khí đâu có đơn giản!).

Nếu coi bức tranh ấy là gần với thực tế Vũng Áng, thì có hàng loạt vấn đề cần lưu ý, và cái này một “chiến binh” hay các đồng nghiệp của anh không thể giải quyết được:

- Chuyện FHS chắc chắn có lỗi, nhưng có trách nhiệm bồi hoàn đến đâu, có phải kiện họ không hay 2 bên thỏa thuận được, bà con miền Trung có được đền bù không?

- Ngoài FHS ra các đơn vị xả thải khác, như Nhiệt điện Vũng Áng có phải nâng cao cơ chế xử lý môi trường không? Các định mức về môi trường của Bộ TN-MT có phải thay đổi không?

- Phải bắt buộc FHS thay đổi công nghệ theo nguyên tắc không được đổ thẳng ra biển, và chất thải phải chuyển thành dạng rắn rồi mang đi xử lý (chôn, đốt...). Chỉ như thế mới loại bỏ được yếu tố con người bất cứ lúc nào cũng có thể lặp lại một tai họa bằng hoặc nguy hiểm hơn tai họa vừa qua! “Bắt” được không?

- Nếu xác định thực sự có yếu tố khí độc xuất phát từ đáy biển thì phải tìm hiểu càng kỹ càng tốt, vì nó sẽ còn xuất hiện tại những vị trí khác dọc theo bờ biển nước ta.

- Bây giờ nước biển đã đổi chiều sang nam-bắc, phải xác định được liệu các địa phương phía bắc Vũng Áng liệu có bị ảnh hưởng lớn không? Đánh giá hậu quả cho tai họa này cũng rất quan trọng và khó.

- Về mặt tâm lý xã hội: phân định rõ sai phạm của FHS đến đâu và sự khắc phục đến đâu để tránh tình trạng “quá đà”. Còn yếu tố thiên nhiên (thực ra như đã vài lần phân tích, là về mặt “tâm linh” đấy!) không phải là cái để đổ hết tội tình cho “thiên tai”, mà phải thấy đó là do cả xã hội nước ta vô minh mà gây nên! Khắc phục thế nào? Nhà nước và nhân dân cùng làm...

Bức tranh vậy đó, khá cảm tính và chưa hoàn toàn được làm rõ. Về tác động “tâm linh” - từ hôm có cảnh báo đến nay đã có vấn đề khá nghiêm trọng thêm ở đúng những địa phương đã được nêu tên: Thanh Hóa, Thái Bình, Nam Định, Bình Thuận... như thế không hiểu đã đủ là một lời cảnh báo đáng quan tâm cho các nhà lãnh đạo cũng như các chuyên gia về khoa học công nghệ chưa? Ta hãy chờ xem khi có kết luận dứt khoát về vấn đề “cá chết” này thì “bức tranh” sẽ như thế nào, có khác phân tích trên đây không các bạn nhé!

GHI CHÚ:
Có thể chọn cách ngồi chờ kết luận về nguyên nhân một cách thụ động, mà có khi chờ rồi làm gì tiếp chưa cần biết! Nhưng cũng có nhiều người không nghĩ thế. Lời để nghị về “quan trắc” FHS hay bất cứ đơn vị nào có xả thải ra biển tôi đã nêu ra, vẫn còn nguyên giá trị thực hiện-ít nhất là với FHS hay các ban ngành kiểm soát hoạt động của FHS! Còn Cty VP9 (của bạn trẻ Nam Dinh Nguyen) thì quyết định phục vụ cộng đồng, bỏ tiền túi lắp trên núi cách Formosa 3KM một loạt camera siêu zoom để quan sát biển Vũng Áng và bao quát toàn bộ các hoạt động xả thải và xả khói của Formosa: “Về sau có chuyện gì thì cả nước ngồi xem camera ngày X tháng Y khói bay mù trời, nước xả tưng bừng, hôm sau cá chết nổi đầy bãi biển, thế là có thể quy tội được. Chứ giờ toàn nghe ngư dân kể mồm, chứ 5 xu video clip chả thấy đâu, ảnh thì toàn photoshop với ảnh lấy ở tây tàu gán ghép cho VN. Camera đặt ở độ cao khoảng 300m, kết hợp với đặt 1 trạm quan trắc môi trường thì có thể vẽ được biểu đồ ô nhiễm không khí 24/7 do tổ hợp công nghiệp Vũng Áng tạo ra. Giá trạm quan trắc do Việt Nam sản xuất hết khoảng 5 triệu (nhưng tiền thi công mới tốn vì ở trên núi cao), không rõ có đơn vị nào sẵn sàng tài trợ để được gắn tên lên web site biểu đồ ô nhiễm Formosa thì liên hệ gấp với mình. Gợi ý: các cty BDS lớn có thể kết hợp tài trợ ở Vũng Áng với việc lắp 1 bộ ở khu đô thị để quảng cáo mức độ sạch (Air Quality Index) và ít ô nhiễm tiếng ồn của khu mình so với Formosa thì sẽ dễ thu hồi được giá trị tài trợ” - (VP9). Xin ghi nhận những cố gắng đáng khích lệ này!

Ý kiến không được cho phép