NGƯỜI VIỄN ĐÔNG

Nơi chia sẻ và lưu giữ các bài viết của Nam Nguyen

TỪ HỒ TÂY NGẪM VỀ VŨNG ÁNG- 10/10/2016

(suy nghĩ cá nhân của một người dân Hà Nội-dành cho người quan tâm tới chủ đề “cá”!)

Hồ Tây thân thương của chúng ta vừa trải qua một kiếp nạn kinh khủng, chỉ trong mấy ngày mà chết mất gần như toàn bộ số cá trong hồ (và tất nhiên các sinh vật, thực vật khác cũng khó mà tồn tại được)! Ngay giữa thủ đô, cá chết nổi ngập bờ, phải huy động tới bộ đội để vớt và xúc đi chứ mùi hôi thối không gì sánh được- những sự việc như vậy tôi không nhớ đã xảy ra với thủ đô nào chưa, vào thời bình nhé! Sau khi “choáng”, “bức xúc” có lẽ nên bình tĩnh lại để xem điều gì đã xảy ra với nơi “bầy sâm cầm nhỏ vỗ cánh mặt trời” như vậy, và dễ hiểu là hãy xâu chuỗi và so sánh với sự kiện còn chưa hề nguội đi chút nào- thảm họa tại biển miền Trung cách đây vừa nửa năm.

Lãnh đạo các cấp của Hà Nội vào cuộc khá nhanh, khác hẳn phong thái của Hà Tĩnh mấy tháng trước, báo cáo thủ tướng, quyết tâm “làm rõ nguyên nhân” và “không để lặp lại tình trạng chết cá”, rồi 3 bộ cùng vào cuộc - đúng quá thôi! Thế nhưng nguyên nhân nhanh chóng được tìm ra: “cá chết vì thiếu ô xy”. Vậy xin có mấy băn khoăn thế này để mọi người cùng suy nghĩ:

-Với Vũng Áng số bộ ngành vào cuộc còn nhiều hơn, rồi mời chuyên gia nước ngoài, tổ chức hội thảo công khai...rình rang hơn nhiều, mấy phương án được đưa ra tranh cãi (lúc đầu “tảo đỏ”, El Nino...bàn cãi say sưa, miễn là không phải Formosa!?). Hồ Tây không có được cái đó, chẳng lẽ vì ở hồ bé, dễ xác định được nguyên nhân hơn nên không cần?

-số cá chết tăng chóng mặt, vượt xa cá chết miền Trung, vậy xin hỏi ai đã cân 200 tấn cá này, cân với mục đích khoa học hay làm gì? Cá chết vì hết ôxy trong trường hợp này có ăn được không (câu này dễ trả lời nhất- nhưng phải trả lời một cách khoa học chứ không đơn giản là “không ăn được”- vì trong nhiều trường hợp hết oxy cá chết thì ăn được chứ sao?). Và bây giờ mang đi đâu làm gì rồi? Việc này UBND TP nên giải trình rõ!

-“thiếu oxy”...Tôi cứ hình dung từ đâu ra cái nguyên nhân đó, mà lại làm chết ngay và toàn bộ cá hồ? Có lẽ cá chết vì thiếu ô xy là đúng rồi, nhưng tại sao? Sở Y tế, Sở Tài-môi đã lấy mẫu nước, mẫu cá chết, xét nghiệm có kết quả...ở những đâu rồi, mà chỉ vài ngày đã có kết luận chắc nịch về một việc mà ở Hà Tĩnh đến nay còn chưa rõ như thế? Các hàng quán, dân cư xung quanh hồ Tây bị phê phán là xả thải thì đúng rồi, nhưng họ xả thải biết bao năm tháng nay rồi sao cá ít chết thế? (Những ai đã từng nuôi cá tra bằng cỏ và phân thì biết rằng để nước bẩn mà chết cá thì khó lắm đấy- còn cá đó ta có nên ăn hay không lại là phạm trù khác). Không khí nhiễm độc là tác nhân gây cho cá “chỉ ở hồ Tây” chết “tất cả” và “đồng thời” là điều phi lý, nhiều người còn đổ lỗi cho bà con ngoại thành đốt rạ gây ra chuyện này, thậm vô lý (người ta còn đốt rạ cả trước khi có đường Thanh Niên rồi kia). Còn nếu kết luận các hồ Tây chết vì một lô nguyên nhân về môi trường cùng tác động mà gây nên thì đó là cách bao biện, đổ cho “thiên tai” như thường thấy (xin nhớ là Hà Nội rất nhiều hồ nhé)! Cá nhân tôi không tin!

Vậy nguyên nhân gì gây nên các chết hồ Tây vừa qua? Tôi làm sao kết luận thay Hà Nội, thay chính phủ được, nhưng có gì đó mách bảo tôi là nguyên nhân vẫn như mọi khi thôi: tác động của con người, vô thức, nhầm lẫn hay phá hoại! Chẳng hạn một-hai can dầu cốc có lẽ đủ khai tử toàn bộ số cá hồ Tây...Thời gian sẽ cho câu trả lời, không lâu đâu, hãy nhớ lại vụ cá chết miền Trung đi- lúc đó thì gần như ai cũng biết nguyên nhân, nhưng người đi tìm thì cứ như bị bịt mắt, mãi mà không biết, còn bây giờ thì chả ai biết chắc nguyên nhân, nhưng lại có kết quả ngay??

Đã qua 6 tháng và Vũng Áng để lại cho chúng ta hàng loạt câu hỏi bỏ ngỏ: nguyên nhân thực sự gây các chết là gì? Formosa có lỗi không và đền bù như vậy thỏa đáng không? Cá tôm ăn được chưa và đánh bắt ở đâu? Có bị lặp lại thảm họa lần nữa không, ở chính Formosa hay ở nơi tương tự?

Chính bởi chính phủ, bộ TN-MT không cung cấp thông tin căn bản về dự án cho đông đảo quần chúng, nên hơn bao giờ hết ý kiến của những nhà phân tích độc lập được nhiều người quan tâm và mổ xẻ. Thời gian qua có một số bài viết có chuyên môn và được đặc biệt quan tâm, ví dụ:
https://www.facebook.com/nhat.dinh.98/posts/10206073095021306 
(xin lưu ý, bác Nhat Dinh đối với tôi là một tiền bối đáng kính, lại có chuyên môn đúng về môi trường và theo vụ cá chết miền Trung khá kỹ! trong stt đó cũng rất đáng quan tâm tới bình luận của bác Kien Tran)

Tôi xin tóm tắt ý kiến bác Nhật Đình để dễ theo dõi:

1. Cá lồng ở trong vịnh Vũng Áng chết 6-7/4 do nhiệt độ cao của nước làm suy giảm DO và kết hợp nhiều yếu tố. Các xã Kỳ Ninh, Kỳ Hải, Kỳ Hà và Kỳ Lợi. Do hướng dòng hải lưu vào ngày 6-7 tháng 4 chảy từ Bắc vào Nam nên nước thải của Formosa không thể đi xen giữa đảo Sơn Dương và đảo Chim rồi leo vòng qua Mũi Ròn được (khoảng cách 23km).

2. Cá biển tầng trên và cá lồng ở Sơn Dương chết do xả thải Formosa đúng đợt xúc rửa đường ống và lại mất điện, tại xã Kỳ Phương ngày 8/4. Có thể xả thải của Formosa tạo ra một vùng nước có hàm lượng chất thải cao hơn bình thường. Chỉ kéo dài 1 ngày vì chất thải bị hòa loãng ngay tức khắc.

3. Cá tầng đáy và động vật đáy ở Quảng Bình đổ vào chỉ chết ở một khu vực ngoài khơi Nhân Trạch - Nhật Lệ do 6 tàu TQ phi tang xyanua nguyên chất xuống biển khi bị tàu biên phòng Quảng Bình truy đuổi (hoặc tàu nào đó xả thải chất cực độc nguyên chất còn đóng trong bao bì). Cá từ Quảng Trị vào đến Huế thực chất là xác cá từ Quảng Bình trôi vào theo dòng hải lưu ven bờ. Mấy bao/thùng xyanua ấy phải mất cả tháng mới tan hết vì nó chưa được mở ra. Kéo dài từ 7/4 đến 5/5. Đến cuối tháng 4 dòng hải lưu thôi không chảy theo hướng Bắc – Nam nữa nên cá chết không trôi vào Quảng Trị nữa mà tập trung ở ven bờ Quảng Bình (Bố Trạch, Nhật Lệ).

4. Cá lồng ở Phú Lộc, Thừa Thiên Huế chết do bệnh hoặc ô nhiễm rất cục bộ trong thời gian ngắn 10-16/4.
Tất cả xảy ra trong điều kiện biển ven bờ đã bị ô nhiễm các dưỡng chất lúc nào cũng mấp mé vượt tiêu chuẩn, trong thời gian dòng hải lưu ven bờ (khác với dòng ngoài khơi chịu ảnh hưởng của Kuroshio) đang đổi chiều từ Bắc-Nam (mùa đông) quay ra Nam- Bắc (mùa hè) làm giảm năng lực hòa loãng của biển. Trước đó, sự suy giảm nguồn lợi hải sản và diện tích che phủ san hô đã được nêu trong báo cáo hiện trạng môi trường 2005 và 2010.

Nhưng nếu đọc các tác giả Nhat Dinh, Kien Tran ta dễ có cảm giác “tội” của FHS bị thổi phồng lên, hay họ có vẻ cũng “oan”. Tôi xin phép phản biện từng ý kiến:

1. Cá chết ở Vịnh Vũng Áng có thể do nhiệt điện Vũng Áng, không phải vì FHS nhưng lượng này không lớn.

2. Súc rửa đường ống kéo dài từ vài tháng trước đó, lúc đó là kết thúc, kèm với chất thải do mấy ngày mất điện, không có hiện tượng pha loãng, vì còn tìm được cả tảng màu đỏ ở Quảng Bình. Hơn nữa ở ngay Vũng Áng và Hà Tĩnh, cả cá tầng đáy cũng chết.

3. Phân tích cá chết thì nhiễm xyanua là ít! Hơn nữa xyanua tan trong nước, không thể “mò” vào tận Huế! Tại Huế cá chất mới là có không phải từ chỗ khác trôi đến theo báo cáo của TC Thủy sản.

4. Cá lồng ở Huế chết có thể không liên quan trực tiếp tới FHS.

5. San hô do thợ lặn chụp đưa về và quay video thì 40-50% là mới chết!

6. Ảnh vệ tinh về vết loang từ FHS theo thời gian rất trùng hợp với các hiện tượng cá chết dọc biển miền Trung, đó là lý do FHS chẳng thể nào “kiện ngược” lại được!

Kết luận khách quan nhất vẫn là FHS không phải nguyên nhân duy nhất dẫn đến cá chết! Những ai đã theo dõi vài status tôi viết đợt mùa hè về Vũng Áng thì có lẽ còn nhớ đến những nguyên nhân khác đã được nêu ra (luồng khí độc từ đáy biển phun lên, đã và sẽ xuất hiện ở nhiều tỉnh khác nữa- và các đơn vị khác gây ô nhiễm ngoài FHS). Vậy Formosa có “oan” không? Theo cá nhân tôi thì không hề! Bởi vì:

-Theo thông lệ quốc tế, nếu trên 20-30% cá chết do FHS là có thể kết luận FHS là nguyên nhân chính và đòi đền bù từ họ! Hơn nữa họ có 53 lỗi đã công nhận, nếu không khắc phục triệt để thì khả năng gây nguy hiểm trong tương lai vẫn cao!

-Nếu coi việc FHS đầu tư vào miền Trung như một “cuộc hôn nhân” thì việc một bên FHS phạm lỗi chả khác gì một vụ “ngoại tình”- tác hại cũng như sự đền bù sẽ phải tính khác trên cơ sở thỏa thuận chứ không thể nào được coi như “một tí thôi, có sao đâu” đúng không?!

-sau những Vũng Áng rồi Tây Hồ mà còn có ai như ông Vũ Hoa Sen muốn làm thép tại Cà Ná, hãy hỏi đơn giản xem có trả lời được không: “Nhỡ cá ở đấy lại thiếu ô xy mà chết hết thì sao”? Bảo đảm không trả lời bà con thuyết phục được đâu!


https://www.facebook.com/namhhn/posts/1173255929403009

Ý kiến không được cho phép