NGƯỜI VIỄN ĐÔNG

Nơi chia sẻ và lưu giữ các bài viết của Nam Nguyen

CHIỀU HẢI CẢNG - TẠM BIỆT THÀNH PHỐ THÂN THƯƠNG – CÙNG HÁT NHÉ CÁC BẠN ƠI!



Một chiều mưa mùa hạ ở Hà Nội, tôi đưa mấy người bạn “Liên Xô cũ” vào ăn tại quán San Hô, cả quán chỉ có một bàn chúng tôi, và rồi ban nhạc dân tộc chơi một giai điệu khe khẽ bằng đàn bầu, đàn tranh. Mấy vị khách nhìn nhau – có gì đó rất quen nhưng không nhận ra ngay được, và đến lúc điệp khúc mới không hẹn mà nên cùng buột miệng ra câu hát “Tạm bệt thành phố thân thương”. Đúng rồi, đó là bài hát “Chiều hải cảng” mà ở Liên Xô nó còn có tên gọi là “Tạm biệt thành phố thân thương” hay “Cùng hát nào các bạn ơi”. Chính là bài hát về những buổi tối ở Nga mà tôi lần lữa không hề muốn viết...

 

“Chiều hải cảng” đã từ lâu được hát nhiều tại miền Bắc và rất được yêu thích bởi giai điệu mượt mà, sâu lắng, nhất là điệp khúc. Và trình diễn nó hay nhất có lẽ là bộ ba bậc thầy Trung Kiên-Trần Hiếu-Quang Thọ:

https://www.youtube.com/watch?v=4D-N9iaqobA

(Có thể so sánh với 3 người học trò là 3 giọng tam ca hàng đầu Việt Hoàn-Đăng Dương-Trọng Tấn. Họ hát có độ mượt mà, giọng đẹp nhưng không toát được chất “biển”, chất “lính thủy” và chất “Nga” trong bài này như các bậc cha chú!              

https://www.youtube.com/watch?v=R_wZ-uuDCAY  )

 

Khen ba giọng ca gạo cội kể trên cũng bằng thừa vậy, nhưng khen đấy để chê đấy, kẻ hậu sinh này xin chê các vị tiền bối, nhất là ca sỹ Trung Kiên đã nhiều năm học tại Liên Xô không nên hát một lời Việt sai hẳn so với nguyên bản như vậy về ý nghĩa. “Chiều xuống, chiều dần buông...” là một câu hát hay nhưng trong nguyên tác là “Cùng hát nào các bạn ơi” (và nó trở thành tên bài hát trong dân gian) thì dù khó đến mấy cũng không nên phăng-tê-di loạn lên như thế. Và cái hay (cũng là cái khác biệt lớn nhất của bài hát này) là dù nó là bài hát của thời kỳ chiến tranh vệ quốc nhưng không hề có những từ như “chiến trường”, “bài ca chiến thắng”, đồng chí”, “chiến sỹ hải quân”... Thật tuyệt vời phải không các bạn? Vâng, mâý chục năm trước chúng ta có thể phổ lời như thế, nhưng bây giờ chẳng lẽ không thể sửa lại cho thật đúng với ý tưởng lúc đầu của nguyên tác? Một bài ca thời chiến như vậy mới tuyệt hảo! (Không nói đến hạt sạn lớn nhất “...bao khắn trắng vẫy chào ta...” nghe mới khiếp làm sao, giời ạ, người phổ lời quá hiểu nhưng chỉ vì mấy cái dấu bằng trắc mà phải đổi từ “xanh” thành “trắng” có oan nghiệt không?)

 

Tất nhiên “Chiều hải cảng” vẫn luôn được dân Nga yêu thích, hãy nghe 3 giọng ca hàng đầu của họ mà không xa lạ gì đối với khán giả Việt trình diễn nhé: Gnachiuk (“Điệu nhảy trên trống”), Lev Leshenko (“Tạm biệt Matxcơva”), Malinhin (“Tình ca du mục”). Cũng dễ để ý là bài hát này người ta hay trình diễn tam ca, song ca hay tốp ca bởi điệp khúc sẽ được hát bè rất đẹp:

 https://www.youtube.com/watch?v=NKcaRVkQaD8

 

Qua lời hát của họ ta dường như thấy một cảnh chiều tối mùa hè tại bến cảng Leningrad với rất nhiều hải âu bay chập choạng. Đó là năm 1941 khi quân Đức đang xiết chặt vòng vây ở Matxcơva, còn thành phố cảng đang chuẩn bị đón nhận những trận không kích đầu tiên. Các văn nghệ sỹ cũng phải ra cảng để bốc vác, nhưng vào một chiều thanh vắng đến như vậy không ai nghĩ đến chiến trận nay mai. Xa xa vẳng tiếng đàn phong cầm... Nhạc sỹ Soloviev-Seđôi quyết định phải viết bài hát về buổi chiều ngày hôm đó, và nét nhạc nảy ra gần như ngay lập tức. Ông còn nghĩ ra câu hát đầu tiên cho bài hát: “Cũng hát nhé các bạn ơi...”. Khi thi sỹ Churkin đặt lời cho câu hát thứ hai thì Soloviev lại sửa lại một chút để cho nó... không vần nữa (nhưng hát lên nghe sẽ hay hơn!). Chỉ 2 ngày là họ đã hoàn thiện bài hát và nó... không được diễn, cũng chỉ bởi trong bối cảnh bom đạn như vậy mà nó lại quá thiết tha, quá nhẹ nhàng đi vào lòng người... Các tác giả chỉ được trình diễn nó vào cuối năm 1942, thậm chí họ không biết rằng bài hát đã được lan truyền trong quân đội từ năm trước, và không phải đầu tiên bởi những người lính thủy... Thế rồi chả ai cấm nữa khi nó trở thành bài hát được yêu thích nhất ở khắp mọi nơi...

 

(Các bạn có lẽ biết nhiều về Soloviev-Seđôi rồi, tác giả âm nhạc của “Chiều ngoại ô Matxcơva” và nhạc cho hơn 400 bài hát nữa. Ông sinh ra trong gia đình với cha đi quét rác ở đại lộ Nevsky (thời Sa Hoàng đó là nghề được trọng vọng và thu nhập khá cao đấy!), tự học nhạc từ bé rồi mới vào nhạc viện. Nguyên soái Giucốp gọi đùa ông là “nguyên soái của các bài ca”. Churkin sinh ra trong gia đình hoàn cảnh khó khăn hơn nhiều, nhưng luôn tự nhủ mình sẽ phải trở thành nhà thơ như Pushkin, như Lermontov... 15 tuổi đã vào quân ngũ, chưa đầy 30 tuổi đã trở thành nhà thơ nổi tiếng toàn quốc, sau này ông có hơn một trăm bài thơ được phổ nhạc.)  

 

Đã từ lâu “Chiều hải cảng” trở thành bài hát yêu thích nhất của hải quân, dù đó là Lenigrad, Murmansk, Odessa, Bacu hay đâu đi nữa, mỗi lần ra khơi là một lần chia tay với thành phố, bến cảng thân thương. Xin nghe giọng hát tuyệt vời của Mislim Magomaev:

https://www.youtube.com/watch?v=Jfq3ovXBkgw

 

Cũng dễ để ý rằng bài hát này hát hay nhất là nam ca sỹ, còn phụ nữ có hát chỉ để hát bè thôi. Có lẽ tâm tư của người ra đi thì đàn ông thể hiện đúng hơn chăng? Xin đến với người trình diễn hay nhất “Chiều hải cảng” theo tôi là Renat Ibragimov:

https://www.youtube.com/watch?v=JyDDPP-ciuc

 

Xin các nhà soạn nhạc, các nhà ngôn ngữ phổ lời Việt lại một lần nữa lời cho bài hát đã được “Việt hóa” gần như hoàn toàn này! Không hề quá khó, chỉ cần cẩn thận từ ngữ chút nữa thôi, và trả lại cho bài hát hình ảnh chiếc khăn xanh chờ đợi...



 

(Hiện nay có bản lời Việt này đang là tốt nhất. Xin nhớ trong khi trình diễn bản tiếng Nga họ hay hát 2 lần liền điệp khúc – có thể vì nó quá hay chẳng?

 

CHIỀU HẢI CẢNG

Nhạc: V. Soloviov-Sedoi

Lời: A. Churkin

Bản dịch: Tân Huyền (Đoạn 1 & Điệp khúc)

Dmitri Tran (Đoạn 2 & 3)

 

1. Chiều xuống chiều dần buông, lặng lẽ trời mờ sương,

Đêm về những âm thanh nghe sao dịu dàng.

Đồng chí quý mến ơi, cùng đến với chúng tôi,

Hát lên bài ca say đắm khi chiều rơi.

 

ĐK:

Chào nhé, thành phố quý yêu ơi!

Ngày mai, sáng sớm sẽ ra khơi.

Bình minh mới sắp lên, tàu sẽ lướt đi xa,

Thoáng sau khăn xanh thắm vẫy chào ta.

 

2. Chiều đến dần từ xa, đẹp như trời chiều qua,

Trong lòng muốn hát lên bài ca bất tận.

Tình yêu của chúng ta, người chiến sĩ hải quân,

Cùng nhau trong năm tháng, nào bạn ơi!

ĐK

 

3. Cảng lớn rộng kề bên, chiều đến chợt lặng yên,

Biển xanh như đắm trong sương mù vô hạn.

Và sóng vỗ mơn man, ở đâu đó không xa

Tiếng đàn phong cầm thoảng đến ấm lòng ta.)

 

(Sưu tầm)


Xem và bình luận tại đây: https://www.facebook.com/namhhn/posts/1467434493318483 


Ý kiến không được cho phép