NGƯỜI VIỄN ĐÔNG

Nơi chia sẻ và lưu giữ các bài viết của Nam Nguyen

PATRICE LUMUMBA

Cái tên Patrice Lumumba được nhiều người biết đến. Đó là chiến sĩ đấu tranh giành độc lập nổi tiếng nhất người Congo. Ông tích cực hoạt động chống lại việc người châu Âu áp bức người dân và vơ vét tài nguyên của đất nước ông. Nhưng cũng chính vì thế ông đã bị giết chết một cách dã man. Một người con của đất nước chiếm vị trí hàng đầu thế giới trong việc khai thác kim cương và kim loại quý, đã trở thành nạn nhân của lòng tham từ các nhà tư bản châu Âu.


LỊCH SỬ CONGO

Để hiểu câu chuyện về Patrice Lumumba, thiết nghĩ cần tìm hiểu tình hình ở đất nước Congo trước thập niên 1960. Cho đến cuối thế kỷ 19, trên lãnh thổ này tồn tại cái gọi là Nhà nước Tự do Congo. Quốc hiệu nghe có vẻ như là một lời chế nhạo, mỉa mai ác độc, vì trên thực tế đất nước này thuộc sở hữu cá nhân của Quốc vương Bỉ Leopold II, theo quyết nghị của Hội nghị Berlin 1885.

Vị Quốc vương với lòng tham không đáy này đã không ngần ngại vơ vét tài nguyên từ đất nước Congo, đặc biệt là kim cương, ngà voi và cao su, bóc lột đến cùng kiệt sức lao động của người dân bản địa. Khoảng 10 triệu người đã chết trong đói nghèo, cơ cực và vì bị cưỡng bức lao động. Đối với những người tỏ thái độ bất đồng, chống đối, nhà vua Bỉ áp dụng một hình phạt dã man là chặt đứt bàn tay. Trong những năm Leopold II "quản lý" Congo, dân số của đất nước đã giảm một nửa. Khi đã mệt mỏi với nạn diệt chủng, nhà vua Bỉ đã quyết định bán "mảnh sân sau" của mình cho chính quốc gia mình. Điều này xảy ra vào năm 1908 và từ đó thuộc địa này được gọi là Congo thuộc Bỉ.

Việc thay đổi tên gọi không làm thay đổi tình hình: tài nguyên tiếp tục bị bơm ra khỏi đất nước, đặc biệt là kim cương và đồng, và người bản địa vẫn ở vị trí người hầu hạ đẳng của thực dân da trắng. Tất cả điều này không thể không kích thích xuất hiện một phong trào đòi độc lập của những người dân bản địa.


TUỔI TRẺ LUMUMBA

Patrice Lumumba sinh ngày 2/7/1925, xuất thân từ bộ tộc thiện chiến Bethetel – trong những năm 1895 và 1908, bộ tộc này đã tổ chức các cuộc nổi dậy đẫm máu chống lại những kẻ áp bức. Cha mẹ chấp nhận đức tin Công giáo, và đã gửi Lumumba theo học một trường truyền giáo. Cậu bé rất thông minh, sáng dạ và tốt nghiệp loại giỏi. Cũng trong thời gian này đó, Lumumba đã làm quen với các tác phẩm của Voltaire, Rousseau, những triết gia có tư tưởng tiến bộ.

Vào thời điểm đó, Patrice vẫn chưa thấm nhuần những ý tưởng phản kháng triệt để. Anh bắt đầu sự nghiệp bằng công việc bán bia, và sau đó xin được một chân thư ký. Năm 1951, anh kết hôn, 4 năm sau đã trở thành người đứng đầu mạng lưới các nhà thờ Công giáo Stanleyville và gia nhập Đảng Tự do Bỉ. Sử dụng vốn kiến ​​thức dồi dào về ngôn ngữ, anh đã dịch và truyền bá những tài liệu kêu gọi đấu tranh của đảng.

Thành công nối tiếp thành công, và vào năm 1956, Lumumba đã được điều động đến Bỉ theo đường dây của đảng: trong những ngày đó, ông ủng hộ đường lối của Brussels và tin tưởng rằng Congo sẽ được trao trả độc lập theo tinh thần cải cách tự nguyện của chính quyền thực dân cao cấp nhất. Với những hoạt động tích cực của mình, ông được giao một chức vụ tương đối cao trong Bộ Thuộc địa Bỉ. Nhưng vận may đến chẳng được lâu: sau một thời gian, Patrice bị buộc tội biển thủ khoảng hai nghìn đôla từ bưu điện và bị kết án tù.


NHỮNG HOẠT ĐỘNG TRONG ĐẢNG

Trong tù, quan điểm của Lumumba ngày càng trở nên cực đoan, và sau khi được trả tự do, ông trở thành người đứng đầu đảng Phong trào Quốc gia Congo với đường lối thiên tả. Trong cuộc bầu cử đầu tiên ở quốc gia vừa giành lại được độc lập này, đảng đã có được hơn một phần tư số ghế trong quốc hội, và vào tháng 5 năm 1960 Patrice Lumumba trở thành thủ tướng. Đất nước bắt đầu thúc đẩy chính sách độc lập kinh tế và kiểm soát các nguồn tài nguyên, khoáng sản.

Brussels hiểu rằng phong trào độc lập không sớm thì muộn sẽ buộc người châu Âu phải rời đi, nhưng Bỉ sẽ không dễ dàng từ bỏ một thuộc địa béo bở như vậy, và đặc biệt người Bỉ vô cùng quan ngại bởi định hướng thiên tả trong chính sách của Lumumba. Người châu Âu đang cố gắng thành lập một chính phủ bù nhìn dễ điều khiển, do Moise Kapenda Chombe lãnh đạo, người sẽ tiếp tục hành động vì lợi ích của Bỉ, quốc gia trước đây từng là “mẫu quốc”.

Bước ngoặt là chuyến thăm của Quốc vương Bỉ Baudouin I đến Congo vào ngày 30 tháng 6 năm 1960. Lumumba không kiềm chế cảm xúc, do đó, ngay trong bài diễn văn đón tiếp của mình, ông đã vi phạm giao thức ngoại giao và đưa ra những lời phát biểu gay gắt rằng đất nước Congo là nạn nhân của sự áp bức trong những năm qua và từ nay sẽ không còn chịu khuất phục trước Bỉ. Ông kết thúc bài phát biểu của mình bằng câu "Chúng tôi không còn là những con khỉ của các người nữa".


SÁT HẠI

Một bài phát biểu như vậy không thể không khiến nhà cầm quyền Bỉ vô cùng căm tức. Bỉ cùng các quốc gia phương Tây ra sức o bế Moise Kapenda Chombe nhằm tìm mọi cách hất cẳng Lumumba ra khỏi hệ thống quyền lực của đất nước cộng hòa non trẻ này. Lumumba cũng không chịu lép – chẳng bao lâu sau, ở Congo đã nổ ra một cuộc binh biến. Phần đông sĩ quan, tướng lĩnh quân đội đứng về phía Lumumba đã nổi dậy nhằm lật đổ chế độ thối nát thân phương Tây của tổng thống Moise Chombe. Bị lật đổ và truy sát gắt gao, Moise Chombe đành chạy đi lánh nạn ở Katanga, một trong những tỉnh giàu có nhất của Congo. Ông ta tuyên bố tỉnh này là một quốc gia có chủ quyền, không còn chịu sự điều hành của nhà nước trung ương Congo. Được Moise Chombe yêu cầu, Bỉ đã điều đến Congo một lực lượng quân đội, bắt đầu một cuộc chiến tiêu diệt bộ phận quân đội đứng về phía Lumumba.

Tại cuộc họp của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Patrice Lumumba đã yêu cầu cử lực lượng gìn giữ hòa bình đến Congo để ngăn chặn một cuộc nội chiến sắp sửa xảy ra và cứu vãn sự tan rã của một quốc gia thống nhất. Yêu cầu này đã được đáp ứng, nhưng oái oăm thay: các lực lượng được cử đến đã bất ngờ chuyển hướng đứng về phía phiến quân.

Liên Xô, đồng cảm với Lumumbe, cũng đã đáp ứng yêu cầu của ông và gửi 10 máy bay chở hàng hóa, vũ khí của Bộ Quốc phòng Liên Xô cùng với các cố vấn quân sự đến Congo.

Nhưng đáng tiếc, sự giúp đỡ của Liên Xô đã không kịp cứu vãn tình hình - các sự kiện bắt đầu phát triển cực kỳ nhanh chóng: nội tình đất nước trở nên rối ren hỗn loạn và vào ngày 12/9/1960 binh sĩ Liên Hợp Quốc đã bất ngờ bắt giữ Lumumba.

Chỉ mấy ngày sau, Patrice Lumumba và các cộng sự của ông bị bí mật đưa lên một chiếc máy bay chở tới Katanga. Ở đó, Lumumba bị tra tấn dã man rồi bị bắn chết vào ngày 17/1/1961

. Các nhân viên CIA tham gia vụ sát hại này kể rằng vài ngày sau họ đào xác ông lên, phân ra làm nhiều phần, tưới bằng axit sulfuric đậm đặc và sau đó đốt cháy.

Nhân viên an ninh Bỉ, Luis Moliere, kể lại: “Lumumba tỏ ra quá nguy hiểm, bắt đầu hợp tác với Liên Xô và đã có những hành động phiêu lưu chính trị, vì vậy ông ta phải bị loại bỏ. Cái chết của ông ta được thông báo chỉ sau 3 ngày. Chúng tôi đã đưa ra một phiên bản rằng ông ta bị các nông dân của một trong những bộ lạc địa phương xé xác".

Liên Xô đã không quên sự hợp tác chặt chẽ với nhà cách mạng trẻ tuổi này của châu Phi: Trường Đại học Hữu nghị giữa các dân tộc ở Matxcơva trong hơn 30 năm, từ 1961 đến 1992, đã được mang tên Patrice Lumumba.


(Nhà báo Phạm Bá Thủy giữ bản quyền)

Ý kiến không được cho phép