NGƯỜI VIỄN ĐÔNG

Nơi chia sẻ và lưu giữ các bài viết của Nam Nguyen

BELARUS



Con virus Corona vô hình đã và đang làm hại cả hành tinh, hầu như quốc gia nào cũng bị thiệt hại cả về người và của bởi bệnh dịch quái quỉ này. Trong đó bị “báo hại” nhất có khi lại là những nhân vật lịch sử, những kẻ quyền lực nhất hành tinh. Chẳng hạn lãnh đạo Trung Quốc đang bị cả thế giới “hội đồng” bởi gậy ông đập lưng ông, xuất phát điểm virus từ Vũ Hán nhưng cố tình giấu giếm, làm hại bao quốc gia khác. Hay Donald Trump, đang yên lành là người đàn ông quyền lực nhất quả đất thì Mỹ bị Covid, chủ quan ngay từ đầu nên dịch bùng phát, dẫn theo bao hệ lụy, bạo loạn, khủng hoảng lòng tin, bây giờ tình thế rất gay go trước kỳ bầu cử sắp tới. Rồi cả Vladimir Putin, khởi đầu chống dịch vừa sớm vừa an toàn, nhưng thế giới khủng hoảng giá dầu rớt tự do, mải lo kinh tế lỏng tay cương một cái là Covid lan tràn, trở thành nước có nhiều lây nhiễm Covid top 5 thế giới, thế là lòng dân không thuận, giờ đây biểu tình lan rộng, ẩn chứa mồi lửa Maidan. Còn nhiều ví dụ về các nhà lãnh đạo khác nữa, nhưng có lẽ tiêu biểu nhất là trường hợp của ngài Alexander Lukashenko ở Bạch Nga.

9,5 triệu dân, diện tích 207595 km2 (bằng nước Anh, bằng 2/3 Việt Nam) – Belarus là một đất nước bằng phẳng nằm giữa nước Nga mênh mông và EU (giáp Ba Lan, Ucraian, Latvia…). Ngôn ngữ chính thức có 2: tiếng Bạch Nga và tiếng Nga. Khi còn ở trong thành phần Liên bang Xô viết thì 3 dân tộc anh em Slavơ (Nga, Ucraina, Belorussia) thực sự là gần gũi về dòng máu, cội nguồn văn hóa, lịch sử, tuy vậy vẫn là các dân tộc hoàn toàn khác biệt. Thời CCCP vùng đất này là nơi rất nhiều người Việt đã từng học tập, lao động và cho tới nay cũng là nơi cư ngụ yên ổn và ấm no của mấy nghìn con người Việt Nam. Đất nước yên bình, con người đôn hậu, từ thế chiến thứ hai tới giờ không có chiến tranh, kinh tế tăng trưởng đều đặn, thu nhập trên đầu người là con số đáng mơ ước 21350 USD/năm, Belarus những năm cuối càng phát triển tốt nhờ vị trí đặc biệt sát cạnh Nga và EU này – nước Nga bị cấm vận tứ bề thì rất nhiều hàng hóa nhập vào Nga hay xuất ra cũng phải đi qua con đường Belarus, mang lại nguồn lợi không nhỏ cho các doanh nghiệp địa phương. Dân “Be” trình độ khá cao và đã biến đất nước mình thành một cường quốc IT mà người Việt ta ít để ý tới – hiện nay “Silicon Valley” mới nằm ở thủ đô Minsk chứ không phải ở Đức, Áo hay Bến Tre đâu! Chỉ có một điều chưa hoàn hảo, mà con virus Corona nhắc nhở người dân mới để ý tới: họ có một ngài Tổng thống liên tục từ năm 1994 cho tới giờ!




Lukashenko là chính trị gia lão luyện, nên ngay từ khi có quyền đã sớm tổ chức các cuộc trưng cầu dân ý, để thay đổi Hiến pháp, tăng quyền hạn cho Tổng thống và giảm đi quyền lực của Nghị viện – điều mà mới tháng trước Putin mới làm xong với nước Nga “của mình”, và bây giờ quyền lực của Tổng thống Nga mới gần được mạnh như Tổng thống Belarus. Khỏi nói là với quyền lực tập trung như vậy Lukashenko đã lần lượt thắng cử 5 kỳ bầu Tổng thống liên tục: 1994, 2001, 2006, 2010, 2015. Trước mỗi kỳ bầu bán ngài Lukashenko lại cho vài ứng cử viên vào ngồi tù, cứ tụ tập mít tinh là cho cảnh sát giải tán thẳng tay, thế là thắng như chẻ tre – năm 2010 hơi quá tay nên Belarus bị EU áp dụng cấm vận, nhưng rồi tới 2015 mit tinh chả thấy đâu, mà ông tổng thống thắng tuyệt đối tới hơn 84% người dân ủng hộ, cho nên EU lại bỏ cấm vận! Tưởng như chẳng có gì có thể cản trở được “Batka” (“Cha già” – người Bạch Nga gọi Tổng thống vĩnh cửu của mình như vậy) lại một lần nữa đăng quang, ít nhất là đến Tết năm 2020 này. Sau đó thì Covid...

Phải nói là so với Putin hay Trump không chịu đeo khẩu trang thì “Batka” ngông nghênh hơn nhiều! Khi Tây Âu thấm đòn của Covid, các nước “dân quyền” nhất cuối cùng cũng phải chấp nhận các hình thức lockdown, hạn chế tối đa tiếp xúc đông người thì ông này từng tuyên bố đấy là tin đồn bố láo, đâu có thấy con virus nào trong không khí đâu, ai thấy chỉ cho ông xem?! Lukashenko làm gương – vẫn tụ tập đông người thoải mái đi – bằng cách cầm gậy ra sân hockey trên băng chơi cho máu lửa! Khi dịch bệnh Covid bắt đầu lan tràn ở Nga, Ucraina, Belarus... “Batka” vẫn còn bướng lắm, vẫn quyết tổ chức duyệt binh Ngày chiến thắng đúng 9/5/2020 (ngay cả Putin cũng “bướng” lắm rồi, nhưng vẫn phải lùi ngày duyệt binh lại tới cuối tháng 6 cho ngớt dịch bệnh đi một chút). Đến khi không thể không công nhận có dịch bệnh, để chữa ngượng Belarus cho công bố những thông tin về số lượng bệnh nhân và kết quả chữa bệnh không ai có thể tin được – các phóng viên nước ngoài bị cản trở thì không nói làm gì, ngay cả phóng viên chính thống của Nga sang đấy tác nghiệp còn bị “Batka” đuổi về. Tuy thế cứ theo thông tin chính thống của Belarus thì tuy là quốc gia nhỏ bằng ¼ nhưng số người bị lây nhiễm đã coa gấp 5 đất nước Ucraina ngay cạnh rồi! “Batka” mất điểm tới mức mà nếu theo số liệu điều tra xã hội, thì bầu cử hôm nay ngài Tổng thống chỉ còn được ... 3% số phiếu! Tác hại chưa!? Mà ngày bầu cử sắp rồi...




Tuy nước không lớn, nhưng Lukashenko là nhà chính trị lão luyện, mới có thể từng ấy năm trời cân bằng được các mối quan hệ với Nga, EU, Mỹ và Trung Quốc. Nga là nước ngay cạnh, có quá nhiều thứ phụ thuộc bởi Nga nên “Batka” chả tội gì không dựa vào Nga để tăng cường tiềm lực kinh tế của Belarus. 2 nước có chính sách đi dần tới việc hòa nhập về kinh tế, xã hội chậm nhưng rất rõ nét – chẳng hạn bây giờ ai có visa Nga đều có thể vào Belarus được và ngược lại. Belarus phụ thuộc bởi Nga về khí đốt, nhưng Lukashenko tuyên bố rõ là sẽ mua 7 phần của Nga, 3 phần của Mỹ để “cả làng đều vui”! Belarus cũng không tránh khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc – 5G dùng thì cứ phải của Huawei cơ, những khi “dỗi” với Nga thì Belarus lại xoay ra phát triển tên lửa của mình – tầm bắn được có 300 km thôi, dùng sơ đồ thiết kế loại của Trung Quốc cung cấp, Nga cho mượn trường bắn để thực nghiệm thì không chịu, cứ dùng trường bắn của mình thôi... Khi đã là “tiểu vương” rồi người ta hay có những giấc mộng bá vương còn lớn hơn nhiều thì phải?!

Quan hệ Belarus với Nga và Lukashenko với Putin tất nhiên là rất đặc biệt. Nga là cường quốc, dù có phải dàn trải sức ra đủ các mặt trận thì Belarus cũng chả dại gì mà không dựa vào “đại ca” ấy cả về kinh tế lẫn quân sự. Tuy vậy trong trường hợp xung đột quyền lợi sâu sắc giữa Nga và Ucraina thì Belarus lại đóng vai trò hòa giải thích hợp nhất. “Batka” còn rộng cửa bảo các lãnh đạo Ucraina bất cứ phe phái nào thất thế cứ chạy qua Belarus, cho nương náu hết! Lukashenko trẻ hơn Putin (sinh năm 1954) nhưng vai vế thì lại hơn, là người cầm quyền lâu đời nhất châu Âu (trừ vua chúa không kể) nên có mộng ước không nói ra thì ai cũng biết: vì lí do gì đó mà Belarus sớm sáp nhập với Nga thành một quốc gia thống nhất (chuyện hoàn toàn có thể, thậm chí có thể thêm cả Ucraina, Kazakhstan hay đôi ba nước cộng hòa cũ nữa) – thì không ai khác mà chính Lukashenko sẽ được dân bầu lên vị trí cầm quyền (bởi dân nước nào kể cả Nga cũng sẽ chán Putin lắm rồi, mà bầu bán kiểu ấy thì khó mà gian lận phiếu được!). Putin quá thừa tỉnh táo để biết điều đó, thế nên thi thoảng cũng có động thái để cho “Batka” phải “biết mình là ai” – và chuyện sáp nhập nếu có xảy ra thì sẽ phải vào thời điểm mà Putin thấy là thuận lợi nhất cho mình. Có lẽ thời gian cuối giữa hai lãnh tụ này có những bất đồng khó nói nên lời, thế nên nhân ngày Nga tổ chức Duyệt binh mừng chiến thắng (lùi lại ngày 26/6/2020) ở Matxcơva thì Lukashenko là vị khách mời duy nhất dẫn cả ba con trai đi dự - nếu theo tinh thần của Đông Chu Liệt Quốc thì rõ ràng để khẳng định lòng “chung thủy sắt son” với nước Nga và Putin. Tuy vậy khi chào quan khách quốc tế (đa số là các tổng thống các nước cộng hòa CCCP cũ, không có Ucraina tất nhiên) Putin bắt tay “Batka” nhưng cố tình không bắt tay các con ông này, sau đó đến khi dâng hoa ở Mồ liệt sỹ vô danh thì Lukashenko theo đội hình đáng nhẽ phải đứng cạnh Putin thì cố tình lảng đi ra chỗ khác. Phức tạp lắm, nhưng không phải tốt cho “Batka” lúc này, hồi sau sẽ rõ...

Quay lại việc bầu cử, khi dân thất nghiệp nhiều lên, không đi lại nước khác làm việc được, bắt đầu lây nhiễm thì phản ứng là chuyện dễ hiểu. Các nhà xã hội học tự do bị cấm hoạt động, thậm chí blogger cũng bị đe dọa, nên khó biết mức độ “bất đồng chính kiến “ tới đâu, chỉ biết rằng thủ pháp mọi lần (những ứng viên nào có vẻ tiềm năng thì nhốt vào tù) lần này cho hiệu ứng hoàn toàn ngược: người dân yêu cầu “Batka” từ chức!
Hãy xem cảnh thường ngày ở thủ đô Minsk:
https://www.youtube.com/watch?v=1O2Y9f8gf6s 




Thử xem có thể tin vào truyền thông chính thống của Belarus được không nhé! Thông tin chính thức về tài sản của vị ứng cử viên sáng giá nhất:

"Alexander Lukashenko: lương chồng 9700 rúp/tháng (4000 USD), lương hưu vợ cộng với cổ tức cả năm 5500 rúp. Tài sản: một nhà vườn 196 m2 đất ở quê, thêm nghìn rưởi mét đất xung quanh, với một nửa cái nhà khác 54m2. Chẳng có nhà cửa, xe cộ gì khác cả". (sau 26 năm làm “Batka” mà gần như trắng tay thế này, khổ thế không biết!).

Tiêu chuẩn (mà mọi lần “Batka” thừa sức dùng kỹ thuật để loại các ứng viên lấp lóe hy vọng) là phải có đủ 100000 người đăng ký ủng hộ, thì năm nay lại khác: cứ chính quyền dọa hay bắt ai thì dân tình ùn ùn xếp hàng đến đăng ký để ủng hộ người đó (còn nếu người đó ngồi tù thì lập tức cử vợ đứng ra thay mặt, dân càng ủng hộ). Chẳng hạn mấy ứng viên sáng giá nhất cho năm nay:

- Viktar Babaryka (1963): chủ nhà băng, hai bố con bị tạm giam từ 18/6/2020 cùng với 15 nhân viên ngân hàng các cấp.Belarus cử người của mình thay vào chỗ các nhân viên ngân hàng đó – nhưng xin nhớ đó là ngân hàng con của “GaspromBank” – 99% thuộc về Gamsprom (Nga) – nên đây không chỉ là việc đàn áp người bất đồng chính kiến, mà còn là việc “trấn lột trắng trợn tài sản của nước Nga”!

- Siarhei Tsikhanouski (1978): blogger số 1 của Bạch Nga, bị tạm giam từ 10/6/2020.

- Valery Tsepkalo (1965): tiến sỹ luật quốc tế về quyền con người. Bị từ chối đăng ký tham gia, mặc dù có 220 nghìn người ủng hộ và 160 nghìn phiếu hợp lệ nhưng Ủy ban kiểm tra bầu cử chỉ tính có 75 nghìn!

Cảnh đàn áp phe đối lập, không cho đăng ký thường xuyên xảy ra ở Minsk:
https://youtu.be/0BsMrUpSvO4?t=38

Cảnh bắt người chống đối:
https://youtu.be/tzO3Uy_pTAk?t=2191

Tưởng như vẫn giống mọi lần, chả mấy ai đi bỏ phiếu thế nhưng tỷ lệ tham gia vẫn sẽ cao ngất ngưởng còn “Batka” sẽ đại thắng với tỷ lệ áp đảo tầm 70-80% (kỹ thuật làm thế nào để có những con số ấy thì phải dùng toán học phân tích mới thấy rõ được)... Nhưng lần này lại khác: 200 chuyên gia IT, lập trình viên loại giỏi từ khắp thế giới sẽ đổ về để kiểm soát các số liệu của cuộc bầu cử. Người dân hẹn nhau sẽ bầu chỉ vào ngày cuối, 9/8, để dễ kiểm soát việc kiểm phiếu liệu có gian lận không. Và điều hay nhất là sự đoàn kết của phe đối lập: họ lập tức đưa Svelana Tsikhanouskaya (vợ của Siarhey – blogger) vào làm ứng viên tổng thống, và tất cả 3 phe đối lập thống nhất sẽ dồn phiếu cho nàng, người mà trước đây mấy tháng còn chả ai biết là ai! Và nếu nàng thắng cử thì họ thống nhất là chỉ 6 tháng sau sẽ tiến hành bầu cử lại lần nữa, để chọn tổng thống thực thụ cho Bạch Nga! Nếu bầu cử không gian lận thì ai thắng cử có thể không biết trước được, chứ “Batka” thua là cái chắc!


Alexander Lukashenko rõ ràng là đã mất bình tĩnh và không thể quản lý được cuộc chơi nữa rồi! Cách đây mấy tuần “Batka” dùng quyền Tổng thống của mình để giải tán Chính phủ, và đặt vào chức Thủ tướng một đại diện của phe quân đội. Chỉ cách đây vài tháng nhà cầm quyền lâu đời nhất châu Âu còn tự tin nói rằng: “Maidan không bao giờ có ở Minsk!” – nhưng hôm nay việc có Maidan hay không có đã không còn phụ thuộc vào “Batka” nữa: nếu kết quả cuộc bầu cử tháng 8 lại bị xào xáo thì chắc chắn sẽ có Maidan. Hoặc còn tệ hơn thế nữa... Đáng lo nhất là "Batka" lại đổ cho những nhà tài phiệt Nga đứng sau ủng hộ cho bạo loạn, thế có khác nào nói bóng gió rằng chính Putin đang thò bàn tay khuynh đảo đất nước láng giềng thân cận nhất này! Thế này khó nhờ vả Nga rồi đây!

Bất chấp quân đội, an ninh, sức ép tình thần... người dân Bạch Nga không còn sợ hãi nữa rồi!Thời gian còn quá ít để suy tính rồi, chỉ còn kịp hành động... Liệu điều gì sẽ xảy ra, ai mà biết được, sau đây là suy luận của người viết bài mà thôi – có mấy phương án:

1) Bầu cử tự do, không gian lận (không thể được, toàn dân hừng hực khí thế theo dõi và vạch trần gian lận, chưa kể họ dùng IT thì chả giấu được!): Lukashenko không trở thành tổng thống vào lần thứ 6 này, chấp nhận chuyển giao quyền lực. Belarus sẽ bắt đầu một kỷ nguyên mới, mọi việc trôi chảy, chắc là người ta cũng sẽ để yên cho “Batka” thôi, nhưng những gì tốt đẹp quá thường sẽ không xảy ra!

2) Bầu cử vẫn gian lận, Lukashenko thắng cử nhưng sẽ bị thế giới cấm vận, còn trong nước người dân sẽ nổi loạn, Maidan còn là kịch bản rất nhẹ đấy. Bất chấp quân đội, cảnh sát có đứng về phía “Batka” hay không thì xung đột vũ trang có thể sẽ xảy ra – số phận người cầm quyền sẽ vô cùng cay đắng đấy! Tấm gương Đông Đức, Rumani vẫn còn đấy sờ sờ...

3) Lukashenko thấy trước được thất bại nếu bầu cử, sẽ kêu gọi sự can thiệp của Nga - chỉ có cách đó mới cứu được “Batka”, nhưng nếu xem lại những phức tạp giữa quan hệ của Belarus và Nga thì nếu Nga ngoảnh mặt đi, Lukashenko sẽ bất lực và thua đau. Nga sẽ chỉ có thể đưa lực lượng đàn áp (OMOH chẳng hạn) sang dẹp loạn trong trường hợp Nga và Belarus sẽ thống nhất, lúc đó Nga mới có quyền... Nhưng rõ ràng trường hợp này “Tổng thống Liên bang” sẽ không phải là người đàn ông ria rậm đâu!

4) Thực sự lúc này Mỹ và EU, kể cả Trung Quốc cũng không có thể quan tâm sâu hết được những vấn đề như ở Belarus, mặc dù trò chơi vương quyền ai chả ham, vậy chỉ còn Nga bên cạnh... Nhưng nếu Putin chọn phương án để “Batka” ngã ngựa hẳn rồi lúc đó với lí do gì đó đưa quân vào, thì thật là đau đớn cho nhà lãnh đạo kỳ cựu và không phải không có công lao đối với người Bạch Nga suốt 26 năm qua. Và còn đau đớn hơn cho những người Bạch Nga đôn hậu nữa, không biết điều gì chờ đón họ ở phía trước...


Điều gì sẽ xảy ra, chúng ta hãy quay lại vào dịp đầu tháng 8. Hãy cùng chúc an bình và hạnh phúc cho từng căn nhà của đất nước Bạch Nga!


Ý kiến không được cho phép