NGƯỜI VIỄN ĐÔNG

Nơi chia sẻ và lưu giữ các bài viết của Nam Nguyen

LŨ LỤT- THUỶ LỢI & THUỶ ĐIỆN

(bài của tác giả Vinh "đen" - Hoàng Quang Vinh)



                                          Lụt 1971


Tôi có tham gia 3 công trình thủy điện (TĐ): Thác Mơ (1991-1995), Yaly (1992-1997), Hoà Bình (tổ máy 7+8, đến 1994). Tham gia a-ma-tơ vui vẻ bên lề thôi, nên có vài “chuyện ngày xưa” cho các bạn tham khảo.

Thủy điện Hòa Bình trên sông Đà, người Pháp gọi là “con sông bất trị”, “sông Ma cà rồng” vì nó dữ lắm. Một tay địa chất tóm tắt thế này:”Mức nước đầu nguồn chênh lệch 270m với hạ lưu, dòng sông như chiếc máng xối khổng lồ đặt nghiêng, rót nước xuống vùng đồng bằng...”.

Sông Đà đã gây nhiều tai họa khủng khiếp cho đồng bằng Bắc bộ suốt nhiều thế kỷ. Muốn xây đập lớn trên con sông hung dữ này (chứa 9 tỷ m3 nước), phải có “công nghệ đặc biệt” mới đảm bảo an toàn cho Hà Nội.( HN).

***

Nghề thủy điện thế kỷ 20 quan niệm công trình TĐ có 4 chức năng chính: chống lũ, phát điện, cấp nước thủy lợi, vận tải sông. Thời Pháp thuộc, TĐ rất nhỏ, thời Mỹ có TĐ Đa Nhim 160MW là lớn nhất (đóng điện 1964, cote cao 1.012m, dung tích hồ chỉ 165 triệu m3).

Ở miền Bắc, thủy điện Thác Bà 120MW (đóng điện 1971). Hồ Thác Bà nhờ chặn dòng sông Chảy tạo diện tích mặt nước 19.050ha, trải dài 80 km, chứa hơn 3 tỉ mét khối nước (dung tích hữu ích của hồ chứa: 2,16 tỷ m3). Khi có hồ chứa lớn như thế, ngành thủy điện VN bắt đầu phát triển.

***

Thời 1970, mặt đê HN ở cốt 13,0m, HN báo động III là mức 12,5m. Mực nước sông Hồng 20 /8/1971 lên 14,3 m ở HN, cao hơn báo động III ở HN đến 1,8 mét. Trận “Đại hồng thủy 71” gây vỡ đê vài nơi, nhiều khu vực đạt tới mức báo động 3.

Để cứu trung tâm HN (cote nền cỡ 5-7m, thấp hơn mặt đê sông Hồng hơn 7,3 mét, nếu vỡ đê sông Hồng thì... rất nhiều người biến thành cá), nên Chính phủ đã cho phá đê ở Chương Mỹ (Hà Tây) để phân lũ bớt, nhưng cùng thời điểm đó phía Bắc Ninh cũng vỡ đê. Lúc đó tôi học hết lớp 8, nhà cách bờ sông Hồng chỉ 15m, cũng thấy nhiều thứ trên sông.

***

Thông báo chính thức có hơn 600 người thiệt mạng, có 20 xã, 1 huyện bị ngập hoàn toàn với tổng dân số khoảng 100.000 người. Điều mà phe ta phải dấu kín phe Mỹ -Thiệu là các trận địa tên lửa và pháo phòng không đã “bị ngâm nước nửa tháng”. Nếu Mỹ biết ta không còn pháo và tên lửa, có lẽ cuộc chiến tranh “sẽ có bước ngoặt mới”.

Theo hồ sơ lũ lụt quốc tế, trận lũ 8/1971 được thế giới đánh giá lọt vào Top 10 các trận lũ toàn thế giới thế kỷ 20 (rao trên báo quốc tế 100.000 người chết- có lẽ nhầm- nhưng VN...im lặng. Tôi không dám bình luận, chỉ nghĩ đơn giản là nếu thiệt hại ở mức 600 người thì lãnh đạo cao cấp Liên Xô chưa chắc đã bay sang)

***

Bộ Chính trị họp khẩn, vẫn phải gọi CCCP thôi. Chả riêng gì Liên Xô, nhiều chuyên gia nước ngoài khác và Việt Nam đã từng đặt câu hỏi: "Tại sao khi VN còn nghèo, dân còn đói mà lại xây dựng công trình đòi hỏi nguồn tài chính khổng lồ như vậy? ” (1,5 tỷ USD thời 1971 lớn ghê lắm).

Phó Thủ tướng Lê Thanh Nghị có ngay câu trả lời: "Năm 1971 chỉ một trận lũ lớn trên sông Hồng đã gây ra lụt trên một vùng rộng lớn ở châu thổ đồng bằng Bắc Bộ, gây thiệt hại nặng nề gấp nhiều lần so với thực hiện dự án Hoà Bình... “. (Tôi nghĩ câu này của cụ Nghị cho thấy thiệt hại cực lớn, đến mức Liên Xô phải “ra tay ngay trong tuần”!)

***

Cụ Bờ (Breznhep- Tổng Bí thư CCCP) cử luôn Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Liên Xô - N.Podgornưi-sang xem xét.Ngày 4/10/1971, ông Podgornưi- Chủ tịch Xô viết Tối cao Liên Xô- bay sang Việt Nam, Cụ Phạm Văn Đồng dẫn đi luôn, thăm mấy đoạn đê vỡ ở Gia Lâm, lúc đó có lẽ còn chưa dọn dẹp xong hậu quả cơn lũ khủng khiếp ấy, nên quang cảnh tang thương lắm.



                                  Vỡ đê gần Hà Nội 2


Ông Podgornưi nắm tay Cụ Đồng , chảy nước mắt nói:

- Các đồng chí Việt Nam không biết cách nào chặn được thảm họa như thế này ư?

Cụ Phạm Văn Đồng cũng ứa nước mắt:

-Chúng tôi biết sông Đà này chứ, mấy chục năm người Pháp mất nhiều công sức mà không trị nổi, Trung Quốc thấy rất khó làm, giờ chúng tôi chỉ trông vào Liên Xô thôi...

Ông Podgornưi ôm lấy Cụ Đồng và nghẹn ngào: Chúng ta phải làm thôi !

Mục tiêu chống lũ cho HN: phải chịu được lũ lớn với lưu lượng 37.800 m3/giây. Một con số kinh khủng!

***



Cụ Duẩn là người quyết chống lũ lụt bằng mọi giá


Đúng là Nicolai Podgornưi đã làm hết sức “ngay lập tức”, báo cáo cụ Bờ, Ok luôn, nên ngày 7/10/1971 ký ngay Thông báo chung, và ký luôn Hiệp định hợp tác Việt Nam - Liên Xô về TĐ.

Sau này tôi gặp nhiều bạn già từng làm TĐ Hòa Bình, biết là từ năm 1971-1994, CCCP cũng ‘thuộc loại nghèo’, thế mà họ ‘cho không hoàn lại’ khoản Rub vàng trị giá 1.450 tấn vàng (cỡ 1,5 tỷ USD cho đại công trình thủy lợi 9 tỷ m3 và thủy điện 1.920 MW).

Kết luận của một bạn già 83 tuổi; “Tôi quen nhiều chuyên gia thủy điện khắp thế giới, chưa thấy ai tốt hơn người Nga, vì năm 1980 nước ta làm gì có nền công nghiệp đủ lớn để tiêu thụ điện cái siêu nhà máy 1.920MW, mục tiêu lớn nhất thời đó là chống lũ. Phí ghê chưa!”



Cụ Đồng ném viên đá đầu tiên phát lệnh lấp sông Đà

***

Vận may nước Nam xuất hiện là do miền Bắc năm 1992 thừa nhiều điện nên Cụ Kiệt mới mạnh tay làm đường dây 500KV, kinh tế VN bùng phát vào 1996.

Sau khi đường 500 KV đóng điện, có chuyện hay thế này: trước khi khởi công 11/1979, có đoàn chuyên gia CCCP đến VN, ông Trưởng đoàn băn khoăn là chống lũ thì khỏi bàn, đó là trách nhiệm của chúng tôi, nhưng lượng điện của nhà máy 1.920MW, hàng năm cấp 8,6 tỷ KWh mà không cất kho được, không xuất khẩu được , thế tiêu thụ ở đâu?.

Cụ Đồng trả lời dí dỏm:

- Nhưng tôi có thấy quốc gia nào thừa điện đâu!

Cả đoàn chuyên gia cười ào ào. Thế là gút luôn!

***

Thực tế là TĐ Hòa Bình giúp cho lưu vực sông Hồng đã 36 năm liên tục thoát khỏi cảnh lụt lội thường xuyên. Ts.Thái Phụng Nê làm Trưởng ban Quản lý Hòa Bình từ 1972 đến 1994, (sau này làm Bộ trưởng Năng lượng, khi về hưu năm 2001 lại làm Cố vấn cho EVN đến năm 2012) vẫn khẳng định : ‘TĐ Hòa Bình vẫn phải coi chống lũ là vai trò số Một”.

Có lẽ các nhà máy thủy điện be bé ở thế kỷ 21 xứ Việt nên xem xét thêm.


Bonus: Viện sĩ Malưsev sang VN 1972, khảo sát phương án xây TĐ Hoà Bình. Có lẽ chính ông Viện sĩ nổi tiếng này đã thuyết phục Tổng công trình sư Bagachenko “sang nằm vùng ở Hoà Bình” suốt 15 niên.

Năm 2015 đoàn làm phim về TĐHoà Bình có sang Nga, viếng mộ 3 ông có “đại côngcho Hoà Bình” là N.A.Malưsev - P.T.Bagachenko-A.B. Vasiliev.
Tìm hiểu con cái 3 gia đình này, hoá ra họ ... đều sống trong căn hộ tập thể cũ. Nghĩ cũng có chút xót xa, nhất là Cụ Bagachenko nếm sương gió Hoà Bình đến 15 niên, con cái... chả được cái chi, ngoài cái vali hồ sơ thi công 15 năm làm kỷ niệm cho con gái và cháu gái!


 

30/10/2020 (vào lúc cơn bão số 9 đang hoành hành tại miền Trung Việt Nam)


Xem và bình luận: https://www.facebook.com/quangvinh.hoang.3388/posts/768795286999615 


 Toàn cảnh thủy điện Hòa Bình - Liên Xô còn tặng cả tượng Bác nhìn xuống đại công trường



Đài tưởng niệm 168 người đã hy sinh


Ý kiến không được cho phép