NGƯỜI VIỄN ĐÔNG

Nơi chia sẻ và lưu giữ các bài viết của Nam Nguyen

ĐẠI BỊP LỚN NHẤT CỦA THẾ KỶ XX

 Lời nói đầu: cái gì làm người ta bị gây nghiện nhất? Quyền, tiền, sex, thậm chí cả thuốc phiện cũng chưa chắc so sánh được với một thú chơi tao nhã – “chơi” (tức là sưu tầm) đồ cổ.  Chỉ có người “trong ngành”, cứ xểnh ra là “đi sứ” (ai chưa biết từ này đừng bàn chuyện đồ cổ) và những người thân của họ mới hiểu. Mà điều họ ghét nghe nhất là gì các bác biết không: trong đồ cổ mà họ/giới của họ nâng niu, gìn giữ, vuốt ve, khoe và ngắm, rồi bán qua bán lại... nhiều đồ “giả cổ” lắm! Nói đến là họ giãy nảy lên ngay, toàn “chuyên gia đầu ngành” cả mà! Sẽ mắng kiểu “Ông tuổi gì, đã mất ba cái nhà như tôi chưa mà cứ bàn lùi?”. Người Việt giàu lắm: ngoài thiên thạch, đồng đen thì chuyện mỗi “chuyên gia” dễ có đồ gốm thời vua Hùng dựng nước, trống đồng nửa tá, tiền cổ hàng gánh, vương miện với ấn triện của vua có mà đầy...Thôi kể chuyện trời tây vậy, toàn người khôn thế ai mà lừa được các bác?




Vụ lừa đảo của anh em Gokhman

 Năm 1896, bảo tàng Louvre đã trả một khoản tiền khổng lồ 200.000 franc cho vương miện của vua Saitofernes người Scythia, được cho là đã tìm thấy trong quá trình khai quật ngôi mộ của ông gần Ochakov. Đồ được khai quật này được đưa đến Paris bởi thương gia Odessa (Nga Sa hoàng) Shepsel Gokhman, người cùng với anh trai Leiba chuyên mua bán đồ cổ. Trong bảy năm, vương miện là một trong những mẫu vật thu hút chính của bảo tàng, cho đến khi, nhờ một "trò đùa" của nghệ sĩ đến từ Montmartre, lộ ra nó chẳng qua là một trò lừa rất thông minh.

 

Làm thế nào các thương gia tìm thấy một mỏ vàng?

Hai anh em Shepsel và Leiba Gokhman, có một cửa hàng bán đồ thuộc địa ở Odessa tại số 17 đường Kherson (nay là đường Pasteur). Tuy nhiên việc bán trà, cà phê, thuốc lá tuy kiếm sống được nhưng không mang lại lợi nhuận lớn. Buôn bán đồ cổ thì lại  khác! Và không phải đồ nội thất theo phong cách Louis XIV hoặc, đồ trang sức của thời Elizabeth, mà là những phát hiện khảo cổ học. Năm 1891, các “doanh nhân” này chuyển từ Odessa đến Ochakov và mua một tòa nhà ở trung tâm thành phố trên phố Repnin (nay là phố Mir), nơi họ mở một cửa hàng bán đồ cổ.

Ochakov được chọn làm nơi cư trú mới có lý do - nó không xa các vụ khai quật của Olbia cổ đại (từ tiếng Hy Lạp "olbio" - "hạnh phúc") - thành phố cổ đại lớn nhất của thuộc địa Hy Lạp ở khu vực Bắc Biển Đen, bị phá hủy vào giữa thế kỷ thứ 3 sau Công nguyên. Vào thế kỷ 19, nó đã được các nhà khảo cổ học phát hiện, và những nhà thám hiểm và nông dân từ các làng xung quanh đã đổ xô đến “ngôi làng trăm mộ” như ruồi gặp mật, những người vì lợi nhuận mà tham gia vào các cuộc khai quật “đen” (lậu).

Họ bán những thứ có giá trị được tìm thấy dưới lòng đất, bán cả cho anh em Gokhman, những người đã trả giá tốt, và sau đó bán lại hàng cho những người sưu tập với giá cắt cổ. Tuy nhiên, anh em nhà ấy sớm thấy rõ rằng việc đầu cơ vào thị trường đồ cổ khó hơn so với ngành cà phê và thuốc lá - đồ cổ không được tìm thấy mỗi ngày và chúng rất ít. Sau đó, họ nảy ra một công việc kinh doanh mới - họ mở một cửa hàng sản xuất đồ giả trên "cơ sở" của cửa hàng bán đồ cổ của họ.

Một trong những phát hiện nổi tiếng nhất tại địa điểm Olbia là "Nghị định của Protogenes" - một cột đá cẩm thạch trắng với dòng chữ không được nguyên vẹn ca ngợi những việc làm tốt của Protogen "vì nhân dân". Chẳng hạn ông này thay mặt thành phố trả tiền cho vua Scythia Saitafarn (Saitofern) ba lần, phân bổ 400, 300 và 900 đồng tiền vàng cho những món quà mà thành phố yêu cầu. Ông đã chuộc lại những vật có giá trị được cầm cố bởi người dân, giúp đỡ người dân thị trấn trong thời kỳ đói kém và cho ngân khố thành phố vay tiền.

 

Rõ ràng, được truyền cảm hứng từ "Nghị định" nổi tiếng, anh em nhà Gokhman trước hết quyết định tham gia làm giả các phiến đá và mảnh vỡ của chúng có khắc chữ Hy Lạp cổ đại. "Nguyên liệu thô" được mua ở đây, vùng lân cận của Ochakov, hoặc ở Crimea. Các công nhân trong xưởng dưới lòng đất của anh em đã đập bỏ những bản khắc cổ nguyên bản từ các phiến đá và ngay lập tức áp dụng những chữ mới. Hơn nữa, các chuyên gia được mời đặc biệt không chỉ biên soạn các văn bản tương ứng với kiến thức của các nhà sử học về Olbia, mà còn lựa chọn phông chữ tùy thuộc vào thời kỳ mà bản khắc này được cho là đã được tạo ra. Đúng vậy, có thể vạch mặt những kẻ lừa đảo vài lần - trong một số bản khắc, các "chuyên gia" rất thông minh trong nhiều trường hợp. Nhưng về điều này, nhà Gokhman đã có câu trả lời: không thể nhầm lẫn những người ghi chép ở Hy Lạp cổ đại sao? Đúng vậy, họ đã tính đến trải nghiệm này, và sau đó "sản xuất" các phiến đá với những đoạn văn hoàn h���o về mặt ngữ pháp. Các nhà sưu tập đã mua "bản nhái" như tôm tươi, vào năm 1892-1893, hai anh em thậm chí còn bán được hàng loạt "phát hiện" cho Bảo tàng Khảo cổ học Odessa.

 

Sau thành công của "kinh doanh đá cẩm thạch", các “thương gia” quyết định bắt đầu làm đồ giả từ vàng. Hơn nữa, họ hành động rất xảo quyệt: họ đặt hàng các sản phẩm "bán cổ" cho những người thợ kim hoàn quen thuộc, những người thường không biết rằng họ đang làm đồ giả, và "hàng" được bán theo lô cổ vật chính hãng hoặc thông qua bên thứ ba. Gokhman tuyển dụng "người bán hàng" trong số những nông dân đã cung cấp cho họ giá trị từ các cuộc khai quật. Ví dụ, người ta biết đến một Anyuta ở làng Parutina, người đã mang "cổ vật" trộn lẫn với giá trị thực cho các nhà sưu tập hoặc đến bảo tàng và kể lại chi tiết chính xác nơi và hoàn cảnh nào việc tìm thấy. Và có lần các "đại lý" của Gokhman thậm chí còn âm thầm nhồi đồ giả vào một ngôi mộ cổ vừa khai quật được và để người mua tự tìm ra. Tất nhiên, người đó thậm chí còn không nghi ngờ rằng điều đó không có thật.

 

Nạn nhân chính đầu tiên của những kẻ lừa đảo là một nhà sưu tập tên là Frischen đến từ Nikolaev. Những người nông dân từ Parutinsk đến gặp anh ta và thừa nhận rằng họ đã tìm thấy một con dao găm "cổ" và một chiếc vương miện khi đang đào vườn rau. Đối với cả hai phát hiện, họ đòi "chỉ" 10.000 rúp. Người yêu thích cổ vật thích ngay, đã trả số tiền cần thiết, và sau đó quyết định giao việc mua cho một chuyên gia để đề phòng. Giám đốc Bảo tàng Khảo cổ học Odessa Ernest von Stern nói với Frischen rằng ông ta đã bị lừa, nhưng tiền đã được chuyển trả, và những người "làm vườn" đã không còn nữa. Gokhman cũng kiếm khẳm tiền vì đã tổ chức một công việc kinh doanh mới và rất có lãi. 

 

Nhiệm vụ: lừa bảo tàng Louvre

Sau một số "hoạt động" thành công, kết quả là tiền giả của Olbian được bán để kiếm nhiều tiền cho các viện bảo tàng ở Krakow, Frankfurt am Main và Paris, Shepsel Gokhman quyết định thực hiện vụ lừa đảo lớn nhất trong cuộc đời mình. Hãy nhớ nhà vua Saitofernes, người luôn đòi quà cáp, và Protogenes Hy Lạp tốt bụng, những người mà đồng bào cảm ơn vì đã phân bổ ngân quỹ cho quà tặng? Vì vậy, những kẻ lừa đảo đã không quên về họ.

 

Gokhman lý luận theo cách này: vì phiến đá có dòng chữ tri ân không được bảo quản hoàn toàn nên nó có thể chứa bất cứ thứ gì. Ví dụ, thông tin về cách cư dân của Olbia tặng cho Saitofernes một chiếc vương miện vàng. Đó là đổ giả quan trọng nhất mà anh cả trong số anh em “doanh nhân” đã mang đến Vienna vào tháng 2 năm 1896.

 

Ngay sau khi anh ta đến bàn của đại diện Ban Giám đốc Bảo tàng Hoàng gia Vienna, các chuyên gia về cổ vật, các giáo sư Bruno Bucher và Hugo Leysching, trưng ra một tấm thiệp của một vị khách bất ngờ hứa hẹn sẽ gây ấn tượng mạnh. "Ông Gokhman, thương gia từ Ochakov. Hàng hóa và đồ cổ thuộc địa,". Các chuyên gia bị hấp dẫn mạnh đã tiếp đón người thương gia và sau những lời lịch thiệp đã hỏi tại sao anh ta lại đến.

 

Shepsel Gokhman là một kẻ lừa đảo giàu kinh nghiệm và là một nhà tâm lý học giỏi, - nhà báo Alexander Levit trích lời Viktor Feldman, cựu chuyên gia viết thư mục cấp cao của thư viện khoa học thuộc Đại học Mechnikov Quốc gia Odessa. - Từ một chiếc túi da tồi tàn, Gokhman lấy ra và để trên bàn trước mặt các thành viên ban giám đốc những chiếc trâm cài bằng vàng (khóa cài áo choàng trên vai của người Hy Lạp cổ đại) và đôi bông tai do các bậc thầy Hy Lạp cổ đại làm. Sau khi cho họ ngưỡng mộ những vật quý hiếm này và chuẩn bị tâm lý cho các đối tác, anh ta lấy ra một vật được bọc bằng vải len và mở ra, long trọng tuyên bố: "Tiara của vua Saitofernes người Scythia"

 

Động tác ngoạn mục khiến các chuyên gia há hốc mồm thích thú. “Trên bàn, tỏa ra ánh sáng mờ mềm mại của vàng, là một chiếc vương miện cổ xưa với tay nghề tuyệt vời và được bảo quản cực tốt. Hoàn toàn từ một dải vàng mỏng ... ”- sau này Bucher và Leysching viết.

Vẻ đẹp của sản phẩm thật tuyệt vời. Một chiếc mũ đội vương miện làm bằng vàng, cao 17,5 cm, đường kính 18 cm và nặng 486 gram, được chia theo các vật trang trí thành nhiều đai ngang (diềm). Trên bức chính - ở chính giữa - các cảnh trong "Odyssey" và "Iliad" của Homer được mô tả, trên bức tranh thứ hai, vua Scythia săn một con thú có cánh, trên bức thứ ba là hình ảnh những kỵ sĩ Scythia xen kẽ với hình tượng bò, ngựa và cừu. Đỉnh đầu đội vương miện có hình con rắn cuộn đang ngóc đầu lên. Giữa thắt lưng thứ hai và thứ ba là một dòng chữ nổi "Vua của Saitofernes vĩ đại và bất khả chiến bại. Hội đồng và những người Olviopolites", được làm bằng phông chữ giống như trong sắc lệnh của Protogen. Các nhà khoa học ngưỡng mộ ngay lập tức cho rằng cư dân của Olbia đã tặng chiếc vương miện cho Saitofernus, và trên mảnh vỡ của phiến đá có nói về vương miện này.

 

- Thưa ngài Gokhman, ngài lấy chiếc vương miện này ở đâu? Họ khẽ khàng hỏi.

 

- Không có phép màu nào trên thế giới, mặc dù chiếc vương miện này là một phép màu. Mùa hè năm ngoái, các nhà khoa học đang khai quật ở Olbia và cách đó không xa, họ đã khai quật một ngôi mộ của người Scythia nơi vua Saitofernus và vợ được chôn cất. Từ đó vương miện và các đồ trang sức khác, mà tôi đã mua tốn cực nhiều tiền. Rốt cuộc, cũng phải đến lúc trong đời người kinh doanh nghèo như tôi cũng phải gặp được chút may mắn chứ, - Gokhman khiêm tốn trả lời và bổ sung rằng ông đã dành tất cả tiền tiết kiệm của mình cho các đồ cổ này.

 

Câu hỏi tiếp theo được giáo sư nêu ra là "Bạn muốn bao nhiêu?". Giá hóa ra cắt cổ - 200.000 franc (khoảng 90.000 rúp vàng). Tuy nhiên, Ban giám đốc bảo tàng vẫn mời các chuyên gia khẳng định không chỉ giá trị nghệ thuật cao của chiếc vương miện mà còn cả tính cổ kính và nguồn gốc xa xưa vô song của nó. Bảo tàng Vienna, nơi không có đủ số lượng như yêu cầu, đã cầu xin giảm giá hoặc ít nhất là bán của báu này trả chậm, nhưng Gokhman quyết định tìm kiếm những người mua khác.

 

Anh ta đã ký một thỏa thuận thương mại bí mật với một đồng nghiệp người Vienna - chủ một cửa hàng đồ cổ Anton Vogel và người môi giới đối tác của ông ấy là Szymanski, hứa hẹn hoa hồng đáng kể nếu họ bán được chiếc vương miện với giá 200.000-400.000 franc. Vogel và Shimansky đã mang chiếc vương miện đến Paris, dâng nó cho ban lãnh đạo bảo tàng Louvre. Giám đốc Mỹ thuật của Bảo tàng Kampfen và Cục trưởng Cục Nghệ thuật Cổ vật Heron de Villefos rất vui mừng, giống như các đồng nghiệp người Vienna của họ. Không ai trong số các chuyên gia ở Paris nghi ngờ có gì giả mạo trên vương miện của Saitofern. Bảo tàng Louvre đã đồng ý với một mức giá ngất ngưởng và thậm chí sẵn sàng yêu cầu quốc hội Pháp duyệt cho số tiền cần thiết, nhưng ... đang trong kỳ nghỉ. Kết quả là các Mạnh thường quân cũng cùng nhau thu xếp được 200.000 franc, với điều kiện phải trả lại tiền cho họ, họ chỉ cho vay thôi. Đáng ngạc nhiên, đây là những gì đã xảy ra - quốc hội Pháp đã phê duyệt và tả cho khoản nợ này của Louvre. Vì vậy, trớ trêu thay, đúng vào ngày 1 tháng 4 năm 1896, bảo tàng chính của Pháp đã mua lại “niềm tự hào thứ hai sau Tháp Eiffel" ở Paris, và các thương gia đã nhận lại được 40.000 và 74.000 franc mỗi người vì sự trợ giúp của họ, sau khi chuyển 86.000 cho đối tác Nga.

 

Phát hiện đáng ngờ

Ngay cả khi đó, giới khoa học khi biết giá trị của "cổ vật" từ Olbia vẫn nghi ngờ có điều gì đó không ổn. Thứ nhất, cả những người nông dân từ Parutin, cả những chuyên gia khảo cổ thực sự sống ở trên Olbia liên tục đều chả biết tí gì về việc khai quật "lăng mộ của Saitofernes". Thứ hai, vào thời điểm đó nhà Gokhman liên tục bị nghi ngờ bán hàng giả nhưng không thể đưa ra trước công lý vì chưa có chứng cớ.

 

Người đầu tiên đăng trên tờ báo "Thời mới" về món đồ mới của Louvre là Giáo sư Nikolai Veselovsky của Đại học St. Petersburg (Nga). "Chiếc vương miện này có thể chỉ đơn giản được chế tạo ở Ochakovo, nơi có các chuyên gia trong lĩnh vực này", ông viết khá ngoại giao mà không đề cập đến tên cụ thể. Giám đốc Bảo tàng Khảo cổ học Odessa Ernst von Stern, phát biểu tại Đại hội Khảo cổ học X ở Riga, cũng lập luận về tính xác thực của vương miện: "Liệu có khả năng, thậm chí có thể, người Olvians đã dám viết một điều như vậy lên trán của Đức vua đáng kính không? Nghĩ như thế chỉ có thể là con người thời nay, với ý định khắc một dòng chữ với tên người được tặng lên hộp xì gà...", ông phó chủ tịch - một chuyên gia được công nhận về đồ trang sức vàng cổ, người đã tư vấn cho Hermitage - Alexander Berthier-Delagarde viết trong Ghi chú của Hiệp hội Lịch sử và Cổ vật Hoàng gia Odessa.

 

Berthier-Delagarde đã thực hiện một chuyến thăm đặc biệt đến Louvre và chỉ củng cố sự nghi ngờ của ông. Ông công nhận vương miện Saitofern là "một tác phẩm xuất sắc, nhưng than ôi, là một tác phẩm làm nhái”. Tuy vậy ông cho rằng đồ giả được làm ở Vienna chứ không phải ở Odessa, nơi không có những thợ kim hoàn tài năng đến thế. Chuyên gia người Munich Adolf Furtwängler xuất bản vào tháng 8 năm 1896 trên tạp chí "Revue Cosmopolis" một bài báo tàn khốc, trong đó nói rằng các hình vẽ trên vương miện không được làm theo phong cách cổ, và nguyên mẫu của một số "nhân vật" của vương miện có thể được tìm thấy trên các sản phẩm nổi tiếng của các bậc thầy từ nhiều nơi và thời đại khác nhau. "Đây có phải là phong cách nghệ thuật tạo hình cổ xưa không? Rốt cuộc, đây là những diễn viên tỉnh lẻ thay thế những tác phẩm nghệ thuật sân khấu với sự duyên dáng và cao quý bẩm sinh của những anh hùng thời xưa", nhà khoa học người Đức cố gắng vạch trần sự giả tạo, đồng thời khuyên các đồng nghiệp của mình nhanh chóng thay thế chiếc vương miện bằng một tác phẩm nghệ thuật Hy Lạp cổ đại, và gửi đồ giả đến một lò luyện kim. Ngoài ra, ông cũng khá quan tâm đến lý do tại sao nữ thần chiến thắng Nika đột nhiên đội vương miện cho Saitofernes, kẻ thù và kẻ xâm lược của Olbia, bằng một vòng nguyệt quế trên vương miện, và cho rằng cư dân của Polis, đúng hơn, nên củng cố các bức tường của thành phố, chịu đựng các cuộc đột kích của người Scythia, hơn là để dâng cho nhà vua một vương miện như vậy. Cộng đồng khoa học "thân Louvre" không tranh luận với các nhà khoa học Nga chưa được công chúng Pháp biết đến, nhưng với Furtwängler (Đức) họ buộc phải trả lời. Aaron de Villefos, anh em nhà Reinaki và Foucart đã gây cuộc tranh cãi công khai trên báo chí với những nhận xét dí dỏm và da diết. Về cơ bản, các lập luận của họ đều đi đến thực tế là cả ở Nga và châu Âu đều không có thợ kim hoàn nào có khả năng làm đồ giả có giá trị nghệ thuật cao như vậy, "với kiến thức sâu rộng và cảm giác về đồ cổ".

 

Điều thú vị là, trong khi cuộc tranh luận khoa học đang diễn ra, Shepsel Gokhman và các “đồng nghiệp” của hắn là Vogel và Shimanovsky đã kiện cáo nhau tại một tòa án ở Vienna về cách phân chia công bằng số tiền nhận được cho vương miện. Một thời gian sau, nhà sưu tập Chisinau P. Suruchan, tại Odessa, buộc tội Gokhman bán hàng giả cho anh ta. Trong cuộc thử nghiệm này tên của thợ kim hoàn Israel Rukhumovsky lần đầu tiên xuất hiện, người được mệnh danh là “tác giả của vương miện Saitofern”. Khi những tin đồn này đến tai, nhà khảo cổ học người Pháp Salomon Reodas nói rằng theo dữ liệu của ông thì không có tiệm kim hoàn nào như vậy ở Odessa cả. Tuy nhiên, ngay sau đó các cuộc trò chuyện và tranh luận khoa học lắng xuống, và vương miện tiếp tục tỏa sáng trong lồng kính tại Louvre, thu hút sự chú ý và khơi dậy sự ngưỡng mộ của du khách.

 

Và vương miện không có thật!

Có thể vạch mặt những kẻ lừa đảo nhờ một trò đùa của nghệ sĩ kiêm nhà điêu khắc gây sốc đến từ Montmartre, Ellin Mayens, người bị tố giả mạo tranh của các bậc thầy nổi tiếng. Anh ta nói với thẩm phán điều tra rằng anh ta có ý định trả thù "thế giới của các chuyên gia nghệ thuật, thương nhân và người buôn đồ cổ" bằng cách vạch trần những kẻ giả mạo. Và ngày hôm sau, 19 tháng 3 năm 1903, tờ "Le Matin" của Pháp đã công bố những tiết lộ giật gân của Mayens.

 

“Các bảo tàng quốc gia của chúng tôi mua đồ thợ rèn thay vì các đồ vật nghệ thuật chính hãng. Vương miện nổi tiếng của vua Scythia Saitofernes cũng là đồ giả. Tôi đã làm một mô hình của chiếc vương miện này, và người thợ kim hoàn và thợ bạc Baron đã làm chiếc vương miện này từ vàng ròng dưới sự giám sát của tôi ", ông nói, đồng thời tuyên bố rằng một ông Spitzen nào đó đã đặt hàng giả cho ông vào năm 1984, người đã trả 4500 franc cho nó.

 

Tại bảo tàng Louvre, lúc đầu người ta tuyên bố một cách trịch thượng rằng Myers là một kẻ lừa bịp nổi tiếng và những tuyên bố của anh ta là một sự lừa dối, nhưng trong khi điều tra viên thẩm vấn, anh ta một lần nữa nói rằng tất cả những gì anh ta đã nói với các nhà báo là sự thật. “Tuy nhiên, tôi không thể xác nhận điều này bằng bất cứ điều gì khác ngoài lời nói của mình, vì Master Baron, người được cho là tạo ra kiệt tác, đã chết vào thời điểm đó”. Người Paris cười mũi vào các chuyên gia bị mắc lỡm, và trong các quán cà phê thành phố và trên đường phố, họ hát những câu châm biếm mà cả các nhà khoa học và chính phủ, những người đã cấp nhiều tiền cho việc mua đồ giả mạo, đều không được bỏ qua. Mặt khác, bảo tàng Louvre, trong ba ngày, từ 20 đến 22 tháng Ba, đã có được một lượng khách kỷ lục đến thăm muốn xem triển lãm tai tiếng - khoảng 30.000 người.

 

Và vào ngày 23 tháng 5, một bức thư tiết lộ mới đã xuất hiện trên tờ "Le Matin". Tác giả của nó là nhà kim hoàn người Odessa Solomon Lifshits, người đã chuyển đến Paris vài năm trước. Anh ta tuyên bố rằng tác giả của vương miện là đồng nghiệp của anh ta từ Odessa, Israel Rukhumovsky, người thậm chí không nghĩ rằng anh ta tham gia làm đồ giả mạo, mà chỉ đơn giản thực hiện một đơn đặt hàng riêng, mà anh ta chỉ được trả 1.800 rúp.

 

"Tôi dám viết thư cho bạn để khôi phục lại sự thật. Tôi có thể đảm bảo với bạn rằng chiếc vương miện được làm bởi người bạn của tôi Rukhomovsky. Chúng tôi gặp nhau ở Kiev, sau đó gặp nhau ở Odessa, nơi tôi sống vào năm 1895 và cho đến tháng 5 năm 1896. Tôi thường đến thăm bạn tôi và đã nhiều lần chứng kiến cách anh ấy làm việc trong xưởng của mình trên chiếc vương miện khét tiếng này, từ đầu đến cuối, và không ngờ rằng sau đó nó sẽ gây ồn ào đến vậy. Tôi nhớ rất rõ cuốn sách tiếng Hy Lạp, được trang trí bằng hình ảnh minh họa từ đó các cảnh xuất hiện trên mũ này ”, - nội dung một bức thư gửi cho tổng biên tập của tờ báo.

 

Những lời của Lifshits đã được xác nhận bởi một người phụ nữ cũng từng ở Odessa tên là Nageborg-Malkina, người cũng nói rằng cô biết Rukhumovsky và đã xem cách anh ta làm ra chiếc vương miện. Thông tin rò rỉ cho các tờ báo từ Odessa rằng người thợ kim hoàn đã bị cảnh sát thẩm vấn, và anh ta xác nhận quyền tác giả của mình, tuy nhiên, từ chối liên quan đến việc bán đồ quý hiếm. Đồng thời cảnh báo từ các nhà khoa học Nga "nổi lên" trên báo chí, những người hơn một lần viết rằng chiếc vương miện là hàng giả, điều mà Louvre không muốn để ý.

 

Vào ngày 23 tháng 3, Hội đồng Bảo tàng Quốc gia Pháp đã họp tại Louvre, một cuộc họp bí mật khẩn cấp. Đã được quyết định thành lập một ủy ban để điều tra tất cả các tình tiết của vụ án, đứng đầu là nhà khảo cổ học nổi tiếng, thành viên của Học viện Khoa học Charles Clermont-Ganneau. Đám đông du khách hiếu kỳ tiếp tục vây quanh bảo tàng, nhưng chiếc vương miện từ nơi trưng bày đã biến mất - "thủ phạm của vụ bê bối", với sự cho phép của Bộ trưởng Kinh tế Quốc dân, đã được chuyển đến nhà kho cho đến khi kết thúc cuộc điều tra.

 

Trong khi đó, Paris chia thành phe những người chứng minh rằng vương miện của vua Scythia là nguyên bản, và những người chống lại - những người tin rằng Louvre đã mua phải đồ giả. Vì vậy, Salomon Reinak tiếp tục chứng minh rằng không có đồ vật nào trên thế giới có thể sao chép vương miện và một người giả mạo không thể tạo ra một tác phẩm gốc, vì anh ta luôn chỉ là người sao chép. Ông ta lập luận với sự dữ dội đến mức các nhà báo thậm chí còn nghi ngờ nhà khoa học đáng kính có liên quan đến câu chuyện này và viết rằng ông ấy ta đang cố gắng "che dấu vết của mình." Nhưng hóa ra ông ấy không có mối liên hệ nào với những kẻ lừa đảo và thực sự tin vào tính xác thực của vương miện, tóm lại là dấu dốt.

 



Ảo thuật bị vạch trần

Các nhà báo đổ xô đến Odessa và tìm thấy một bậc thầy được cho là tác giả của vương miện. Rukhumovsky, một thợ kim hoàn tài năng, gần như lỗi lạc, người trước đây kiếm sống bằng cách sao chép đồ trang sức cổ nổi tiếng theo đơn đặt hàng cá nhân, đã trở thành người nổi tiếng chỉ sau một đêm. Trước những câu hỏi của báo chí, ông trả lời một cách lảng tránh: "Talmud nói rằng đối với mỗi người, giờ của ông ấy sẽ đến đúng giờ. Đối với tôi, giờ của tôi đã điểm. Tôi đã nhận được một số bức điện với lời đề nghị đến Paris từ các tòa soạn như Figaro, Matin." , "Petit Journal" và nhiều tờ báo khác. Tôi không phủ nhận sự tham gia của mình, nhưng đồng thời tôi không thể xác nhận rằng chiếc vương miện này là cái mà tôi đã làm. "

 

Vài ngày sau, người thợ kim hoàn này đành đầu hàng, dường như không thể chịu được sự quan tâm không ngừng của báo giới đối với con người của mình. Figaro công bố bức điện sau:

 

“Thợ chạm khắc Israel Rakhumovsky, sống ở Odessa, đường Uspenskaya, 36 tuổi, tuyên bố rõ ràng rằng anh ta là tác giả của vương miện, do anh ta làm vào năm 1896 theo đơn đặt hàng của một người đến từ Kerch. Rakhumovsky đã sẵn sàng đến Paris khi nhận được 1200 franc. Bảo tàng Louvre- ông nói - có thể chi 1200 franc để xác định tính xác thực của thứ mà họ đã trả 200 nghìn.”

 

Số tiền yêu cầu đã được chuyển cho tác giả của kiệt tác tại lãnh sự quán Pháp ở Odessa cùng một số điều kiện cho Rukhumovsky. Để tránh bị báo chí thổi phồng, ông được yêu cầu đến Paris ẩn danh và không liên lạc với các nhà báo. Vì vậy, vào ngày 5 tháng 4 năm 1903, một ông Barde định cư tại Hotel Central, hành lý của ông được gửi bằng đường bưu điện ngoại giao. Các mặt hàng bao gồm các mô hình, bản vẽ và hình thức của vương miện, cũng như một số tác phẩm khác của Rukhumovsky.

 

Cùng ngày, người thợ kim hoàn đến bảo tàng Louvre, nơi một cuộc điều tra bắt đầu. Lúc đầu, các thành viên của ủy ban dưới sự lãnh đạo của Clermont-Ganneau, không cho anh ta xem vương miện, đã yêu cầu Rukhumovsky mô tả sản phẩm của chính mình, và sau đó quyết định làm một thử nghiệm: họ yêu cầu anh ta lặp lại một mảnh vương miện của Saitofernes từ trí nhớ dưới sự giám sát của các nhà khảo cổ học nổi tiếng. Người thợ kim hoàn đã có thể tái tạo hoàn toàn một phần của diềm hình chiếc vương miện, và cũng đặt tên cho công thức chế tạo hợp kim kim loại mà nó được tạo ra.

 

Vẫn không nhìn thấy chính chiếc vương miện, anh này đã mô tả nó cho những quý ông này một cách chi tiết nhất, chỉ ra tất cả những sai sót là do anh ta đặc biệt làm ra; trình bày những bức ảnh mà ông đặt hàng ở Odessa sau khi nó được thực hiện; Anh ta thậm chí còn trình bày các mô hình phù điêu bằng thạch cao, cho biết chúng được đặt trong những cuốn sách cụ thể nào. Cuối cùng, theo yêu cầu của họ, anh ta lấy các dụng cụ của mình chở từ Odessa tới, và trước mắt họ với những đồ nghề này, đã tái tạo một trong những hình vẽ trên vương miện một cách chính xác nhất. Và tất cả những điều này là không đủ đối với những quý ông này!... “Tôi có phải làm một vương miện mới để họ tin tưởng? Tuy nhiên, tôi nghi ngờ rằng những quý ông này sẽ bị thuyết phục ngay cả khi đó - vì một lý do đơn giản là họ không muốn bị thuyết phục” - Rukhumovsky sau này nhớ lại về vụ kiểm tra tay nghề này.

 

Anh ấy cũng kể rằng vào năm 1895, một thương gia từ Kerch đã đến gặp ông, yêu cầu làm giả vương miện Hy Lạp cổ đại để làm quà tặng cho một người bạn, một nhà khảo cổ học nổi tiếng, và không ghi dấu ấn của mình trên sản phẩm. Người thợ kim hoàn đồng thời là một nghệ nhân, thợ đục đẽo, thợ khắc, đã hoàn thành đơn hàng chỉ trong tám tháng. Để miêu tả các đối tượng người Scythia, Rukhumovsky, không thành thạo về khảo cổ học, đã sử dụng "Cổ vật Nga trong các tượng đài nghệ thuật" của Tolstoy và Kondakov, và cho các cảnh dựa trên các tác phẩm của Homer, "Bản đồ trong tranh cho Lịch sử Thế giới". Lời nói của ông đã được xác nhận bởi thực tế là những sai lầm về hình ảnh trong các ấn bản này có thể dễ dàng nhận ra trên vương miện. Đối với một đồ giả được bán với giá 90.000 rúp. anh ấy nhận được ít hơn 50 lần - chỉ 1.800 rúp, thế cũng đã tốt lắm rồi! “Lần đầu tiên trong đời, tôi nhận được ngay số tiền lớn như vậy. Cùng với số tiền tiết kiệm, tôi có 3.000 rúp. Vì vậy, tôi gần như giàu có!...” - người thợ kim hoàn sau đó từng viết.

 

Cuộc điều tra về "vụ án Cytofernes tiara" kéo dài hai tháng. Kết quả là, ủy ban đã đưa ra kết luận đáng thất vọng đối với bảo tàng Louvre:

 

1. Vương miện là đồ giả.

 

2. Nó được làm theo đơn đặt hàng của một gã Gokhman bởi bậc thầy hiện đại Rukhumovsky.

 

"Vụ án" được đóng lại, và vương miện một lần nữa được trưng bày, mặc dù trong hội trường nghệ thuật đương đại. Không biết đây có phải là những "tin vịt" hay không, nhưng các tờ báo viết rằng Rukhumovsky đã được đề nghị đi một tua nước Mỹ cùng với vương miện và hứa hẹn nhận 200.000 franc cho việc này. Và Bảo tàng Barnum và Ashley của Mỹ được cho là đã sẵn sàng mua lại bảo vật từ Louvre thậm chí còn đắt hơn số tiền họ đã mua - với giá 250.000 franc, nếu Louvre có thể đảm bảo rằng chiếc vương miện thực sự là hàng giả?!!

 

Chỉ biết nghệ sĩ Mayens, sau khi cuộc điều tra bắt đầu tiết lộ, đã đăng một bức thư trên tờ "Eclair", nơi ông ta thú nhận hành vi “nhận vơ”. Ông ta viết rằng đã lừa dối điều tra viên và các nhà báo "chỉ vì một trò đùa", nhưng hy vọng rằng sẽ được tha thứ vì điều này, vì "trò đùa" đã giúp tiết lộ sự thật. Còn lại, không thể đưa kẻ lừa đảo ra trước vành móng ngựa.

 

Những kẻ lừa đảo đã bị bỏ tù chưa?

Hãy thử nghĩ xem, không! Mặc dù thực tế là tên của Shepsel Gokhman đã được đề cập trong kết quả điều tra Clermont-Ganneau, kẻ lừa đảo đã trốn tránh trách nhiệm: Rukhumovsky không nêu tên khách hàng, Fogel và Shimansky không thích lộ diện và không trả lời các câu hỏi. Bản thân “thương gia từ Odessa” nói rằng anh ta sẵn sàng làm chứng về những "diễn viên" trong câu chuyện về vương miện, nhưng chỉ khi anh ta không bị đưa ra công lý. Nếu không, anh ta hứa sẽ im lặng trong mười năm cho đến khi hết thời hiệu khởi tố. Chắc không ai đồng ý với điều kiện của Gokhman...

 

Sau vụ bê bối với vương miện, người anh cả đã nghỉ hưu, và Leiba Gokhman tiếp tục tham gia vào công việc kinh doanh của gia đình - cung cấp cổ vật cho các nhà sưu tập tư nhân (chủ yếu từ Mỹ), cũng như các bảo tàng ở Nga, Anh, Ý, Hy Lạp, Đức và Pháp về khảo cổ. Cổ vật, trong đó phần lớn vẫn là đồ rèn. Đúng vậy, Gokhman không dám bán đồ bằng vàng nữa, đã chuyển sang bán đồ giả làm bằng bạc rất thành công.

 

"Phát hiện khảo cổ học" đầu tiên như vậy, mặt nạ của một vị thần có râu, Gokhman em đã bán cho một "khách hàng quen thuộc" của doanh nghiệp gia đình họ - Bảo tàng Khảo cổ học Odessa. Thành công trong việc tránh bị lộ, vào năm 1905, thông qua một “chân gỗ”, hắn đã bán một lô lớn lọ hoa giả "Scythia" cho một nhà sưu tập tư nhân từ Crimea. Và hai năm sau, một lô đồ nội thất bằng bạc tương tự đã được chuyển đến Bảo tàng Lịch sử Moscow. Họ nhanh chóng phát hiện ra rằng cổ vật không phải như vậy, nhưng một lần nữa không thể chứng minh được sự tham gia của “thương nhân Odessa em” trong quá trình sản xuất các đồ vật này.

 

Tuy nhiên, trong giới bảo tàng Nga và trong giới sưu tập, Gokhman đã trở thành một nhân vật không được chấp nhận. Sau đó, doanh nhân táo bạo này bắt đầu làm việc với các khách hàng nước ngoài, và sau cuộc cách mạng năm 1917, ông chuyển đến Berlin, rất có thể, mang theo một lô hàng giả, và có thể đem cả người thầy đã làm ra chúng. Kết luận này có thể được rút ra từ thực tế là những đồ giả có giá trị, tương tự một cách đáng ngờ với những thứ mà Gokhman buôn bán, đôi khi vẫn "xuất hiện" trong các bảo tàng và các bộ sưu tập tư nhân bên Đức và Tây Âu.

 

Ví dụ, một trong những câu chuyện tiết lộ một lần nữa hóa ra lại có liên quan đến bảo tàng Louvre xui xẻo, vào năm 1962, nơi đã mua một chiếc nhẫn mạ vàng bằng bạc (đúng ra là chiếc sừng để uống rượu) có hình đầu một con lợn rừng với hình người Scythia trên cổ. Vài năm sau, Anna Peredolskaya, một nhân viên của Hermitage và chuyên gia sản xuất các sản phẩm kim loại cổ từ vùng Biển Đen phía Bắc, đã kiểm tra việc mua lại. Chẩn đoán của cô ấy thật đáng thất vọng: sản phẩm hóa ra là đồ giả được làm một cách khéo léo. Nhân tiện, gần như cùng một chiếc bình được lưu giữ trong bộ sưu tập của Bảo tàng Lịch sử, nơi Gokhman đã bán chiếc đồng hồ này vào năm 1908, nhờ đó có thể liên hệ chúng lại với nhau. Đồ giả đến Louvre từ một trong những nhà sưu tập người Đức, người có lẽ cũng đã từng mua nó từ Gokhman.

 



Ghi chú 1: tham khảo: https://www.youtube.com/watch?v=iF3oJh2ex34

(Bản dịch tóm tắt bài viết gốc - có sử dụng phiên bản viết tắt của cuốn sách "Bí mật của tia sáng vàng" của Alexander Goun, bài viết của Alexander Levit "Bậc thầy của một nhà kim hoàn hoặc con lừa của thế kỷ: Cách một Ochakovian Rogue lừa dối bảo tàng Louvre" và cuốn sách "Tìm kiếm kho báu của người Scythia" của Joseph Brashinsky, cũng như các tài liệu từ các nguồn mở).

 

Ghi chú 2: Odessa hiện nay thuộc Ukraina, trước kia thuộc Nga Sa hoàng và CCCP. Thành phố cảng, thương mại tấp nập và rất nhiều người Do Thái sống lâu đời ở đây – Odessa nổi tiếng về kinh doanh, ăn chơi, văn hóa và các câu chuyện cười nổi tiếng. Nghe đến “người Odessa” là người ta đã nghĩ ngay tới hình tượng những con người láu lỉnh, nhanh nhẹn, dễ chơi xỏ người khác nhưng cũng rất tốt bụng và xởi lởi, quan trọng nhất là rất dí dỏm. Phát âm đúng sẽ phải đọc là “Ơ-đết-xa” – người Nga hay Viêt học tiếng Nga thường đọc sai là “Ơ-điết-xa”... qua cách phát âm có thể biết được người nói là dân Odessa “xịn” hay “giả cầy”.


Xem và bình luận: https://www.facebook.com/namhhn/posts/3578984085496836 




Ý kiến không được cho phép